Πολλά ακούστηκαν για την έκθεση ΟΑΣΕ που αφορά τον τρόπο λειτουργίας των εκλογών του 2023. Ο ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) είναι ο μεγαλύτερος περιφερειακός οργανισμός ασφάλειας στον κόσμο, με έδρα τη Βιέννη. Μελετήσαμε την έκθεση και βρήκαμε τα κύρια σημεία που συζητήθηκαν σαν πιθανή παραβίαση της σωστής λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Τα κύρια σημεία, παρατηρήσεις είναι:
- Απαγόρευση κόμματος Έλληνες: Το κόμμα αποκλείστηκε λόγω καταδίκης ενός από τους ηγέτες του για σοβαρά αδικήματα, βάσει τροπολογίας του 2023. Επιπλέον, αυτές οι τροπολογίες υιοθετήθηκαν στην πορεία προς τις εκλογές με την υποστήριξη μόνο δύο κοινοβουλευτικών κομμάτων και ως εκ τούτου στερήθηκαν γνήσιας δημόσιας διαβούλευσης και ευρείας συναίνεσης. Η διατύπωση «δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού συντάγματος» κρίνεται από το ODIHR ως πολύ ευρεία και ανοίγει τον κίνδυνο αυθαίρετης εφαρμογής.
- Ρυθμιστής των εκλογών ο Άρειος Πάγος: Αρκετοί από τους ανθρώπους που μίλησαν στην αποστολή (EAM) του ODIHR (πολιτικοί, δικαστικοί, δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί κ.λπ.) επέκριναν το γεγονός ότι ο νόμος ανέθεσε στον Άρειο Πάγο την απόφαση για το ποια κόμματα έχουν το δικαίωμα να κατέβουν στις εκλογές.
- Παραίτηση ανώτατου δικαστικού: Η έκθεση αναφέρει ότι ο Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου επέκρινε την τροπολογία για το κόμμα Έλληνες ως πολιτικά υποκινούμενη και παραιτήθηκε.
- Πιέσεις στη δικαιοσύνη: Η έκθεση σημειώνει ότι αρκετοί συνομιλητές της αποστολής επέκριναν την ανάθεση στον Άρειο Πάγο της απόφασης για την elegibilidad των κομμάτων ως συμβάλλουσα στην κρατική πίεση προς τη δικαιοσύνη.
- Περιορισμοί στο δικαίωμα του εκλέγεσθαι: Ο ΟΑΣΕ επαναλαμβάνει την προηγούμενη σύστασή του ότι τυχόν περιορισμοί στο δικαίωμα του εκλέγεσθαι θα πρέπει να είναι ελάχιστοι.
- Απόκλιση εκλογικών περιφερειών: 11 εκλογικές περιφέρειες είχαν απόκλιση μεγαλύτερη του 15% στον αριθμό ψηφοφόρων — αντίθετο με τη διεθνή ορθή πρακτική. Δεν υπάρχει νομική ρύθμιση για μέγιστη απόκλιση.
- Υψηλό εκλογικό όριο 3%: Κρίθηκε πολύ υψηλό για να επιτρέψει ρεαλιστικά σε ανεξάρτητους υποψηφίους να εκλεγούν.
- Εκλογικοί κατάλογοι: Το Υπουργείο Εσωτερικών θα μπορούσε να διερευνήσει τρόπους για τη διατήρηση του εκλογικού μητρώου ώστε να είναι πιο ευθυγραμμισμένο με τον πραγματικό αριθμό ψηφοφόρων που θα συμμετάσχουν στις εκλογές, βελτιώνοντας τους τρόπους διαγραφής αποθανόντων ψηφοφόρων και λαμβάνοντας ειδικά μέτρα για να ληφθούν υπόψη οι ψηφοφόροι που διαμένουν στο εξωτερικό.
Στο σύνδεσμο εδώ μπορείτε να βρείτε όλο το πρωτότυπο κείμενο.
Ακολουθεί η πλήρη μετάφραση του κυρίως κειμένου:
ΕΛΛΑΔΑ
ΠΡΟΩΡΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 21 Μαΐου 2023
Τελική Έκθεση της Αποστολής Αξιολόγησης Εκλογών του ODIHR
Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Βαρσοβία, 21 Νοεμβρίου 2023
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
I. ΣΥΝΟΨΗ…………………………………………………………………………………………………… 1
II. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ………………………………………………………………….. 3
III. ΙΣΤΟΡΙΚΟ…………………………………………………………………………………………………. 3
IV. ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ………………………………………… 4
V. ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ……………………………………………………………………………. 6
VI. ΕΓΓΡΑΦΗ ΨΗΦΟΦΟΡΩΝ………………………………………………………………………… 9
VII. ΕΓΓΡΑΦΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ………………………………………………………………………… 10
VIII. ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ………………………………………………………………… 11
IX. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ…………………………………………………………. 13
A. ΕΣΟΔΑ ΚΑΙ ΕΞΟΔΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ……………………………………………………… 13
B. ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ………………………………………… 15
X. ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ………………………………………………………………………………. 17
A. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΕΣΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ………………………………………………… 17
B. ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ……………………………….. 17
C. ΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ…………….. 19
XI. ΕΠΙΛΥΣΗ ΕΚΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ…………………………………………………………. 19
XII. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ……………………………………………….. 20
XIII. ΗΜΕΡΑ ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ………………………………………………………………………… 20
XIV. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ…………………………………………………………………………………………… 21
A. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ………………………………………………………….. 21
B. ΑΛΛΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ……………………………………………………………………………… 22
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I. ΤΕΛΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ…………………………………………………… 24
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ODIHR………………………………………………………………………………… 1
[Σελίδα 3:]
ΕΛΛΑΔΑ – ΠΡΟΩΡΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 21 Μαΐου 2023 – Τελική Έκθεση της Αποστολής Αξιολόγησης Εκλογών του ODIHR
I. ΣΥΝΟΨΗ
Μετά από πρόσκληση του Υπουργείου Εξωτερικών και βάσει των πορισμάτων και των συστάσεων Αποστολής Αξιολόγησης Αναγκών που αναπτύχθηκε μεταξύ 1 και 3 Μαρτίου 2023, το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ (ODIHR) ανέπτυξε Αποστολή Αξιολόγησης Εκλογών (EAM) για τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 21ης Μαΐου 2023 στην Ελλάδα. Η EAM του ODIHR αξιολόγησε τη συμμόρφωση της εκλογικής διαδικασίας με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ, άλλες διεθνείς υποχρεώσεις και πρότυπα για δημοκρατικές εκλογές, καθώς και την εθνική νομοθεσία. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία του ODIHR, η EAM δεν παρακολούθησε τις διαδικασίες της ημέρας των εκλογών με συστηματικό ή περιεκτικό τρόπο, αλλά επισκέφθηκε περιορισμένο αριθμό εκλογικών τμημάτων την ημέρα των εκλογών.
Οι εκλογές διεξήχθησαν σε ένα ανταγωνιστικό και πλουραλιστικό περιβάλλον και οι θεμελιώδεις ελευθερίες έγιναν σεβαστές. Οι ψηφοφόροι έλαβαν άφθονη ενημέρωση που τους επέτρεψε να κάνουν μια τεκμηριωμένη επιλογή. Αν και ορισμένες τεχνικές πτυχές θα μπορούσαν να βελτιωθούν, οι εκλογές διοικήθηκαν αποτελεσματικά και τα όργανα εκλογικής διαχείρισης απολάμβαναν υψηλό επίπεδο δημόσιας εμπιστοσύνης. Ζητήματα που αφορούν τη διαφάνεια και τη λογοδοσία της χρηματοδότησης πολιτικών κομμάτων και εκστρατειών, τα δικαιώματα υποψηφιότητας και την ποινικοποίηση της εξύβρισης και της συκοφαντικής δυσφήμισης παραμένουν προς αντιμετώπιση, όπως σημειώθηκε σε προηγούμενες συστάσεις του ODIHR.
Η εθνική νομοθεσία που διέπει τις εκλογές ορίζει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για θεμελιώδη αστικά και πολιτικά δικαιώματα και μια υγιή βάση για δημοκρατικές εκλογές. Το Σύνταγμα τροποποιήθηκε το 2019 για να εισαγάγει, μεταξύ άλλων αλλαγών, δικαιώματα ψήφου για πολίτες που διαμένουν στο εξωτερικό. Ο Εκλογικός Κώδικας έχει επίσης υποστεί ουσιαστικές αλλαγές. Συγκεκριμένα, το 2023 υιοθετήθηκαν τροπολογίες για να αποκλειστούν κόμματα των οποίων η ηγεσία έχει καταδικαστεί για σοβαρά αδικήματα ή εάν το κόμμα δεν «υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού συντάγματος [της Ελλάδας]» από τη συμμετοχή σε εκλογές. Η ευρεία διατύπωση των τροπολογιών προκάλεσε ανησυχίες για πιθανή αυθαίρετη εφαρμογή σε μελλοντικές εκλογές. Ορισμένες προηγούμενες συστάσεις του ODIHR παραμένουν ανεκπλήρωτες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τα δικαιώματα ψηφοφόρων με νοητικές αναπηρίες και την αποτελεσματικότητα της επίλυσης εκλογικών διαφορών.
Αρκετοί θεσμοί μοιράζονται την ευθύνη για τη διαχείριση των εκλογών, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργείου Εσωτερικών, του Αρείου Πάγου και του Ειδικού Εκλογικού Δικαστηρίου, και του Υπουργείου Εξωτερικών. Η ακεραιότητα και ο επαγγελματισμός της εκλογικής διαχείρισης απολάμβαναν υψηλού επιπέδου εμπιστοσύνης από όλους τους εκλογικούς φορείς. Αρκετά ψηφιακά εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά, συμπεριλαμβανομένων ψηφιακών πλατφορμών για την εγγραφή ψηφοφόρων από το εξωτερικό και για την εγγραφή υποψηφίων, ψηφιακών ταυτοτήτων και μετάδοσης προκαταρκτικών αποτελεσμάτων από όλα τα εκλογικά τμήματα με το σύστημα Ασφαλούς Μετάδοσης Αποτελεσμάτων.
Σύμφωνα με προηγούμενες συστάσεις του ODIHR, μια νέα τροπολογία επιβάλλει την παροχή υποστήριξης σε ψηφοφόρους με κινητικά προβλήματα στο εκλογικό τμήμα και επιτρέπει τη συνοδεία από άτομο της επιλογής τους. Ωστόσο, η εκλογική διαχείριση δεν εισήγαγε ειδικά μέτρα για τη διευκόλυνση της αυτόνομης συμμετοχής ψηφοφόρων με αναπηρίες ή την εξάλειψη φυσικών εμποδίων στα εκλογικά τμήματα.
Η ψηφοφορία είναι υποχρεωτική για πολίτες που συμπληρώνουν τουλάχιστον 17 ετών σε έτος εκλογών, αν και οι κυρώσεις για αποχή δεν επιβάλλονται. Πολίτες που κρίθηκαν διανοητικά ανίκανοι από δικαστήριο στερήθηκαν τα δικαιώματα ψήφου, παραβιάζοντας τις αρχές της καθολικής και ίσης ψηφοφορίας. Θετικά, ένας γενικός περιορισμός του δικαιώματος ψήφου βάσει οποιασδήποτε ποινικής καταδίκης περιορίστηκε ώστε να καλύπτει τελεσίδικες καταδίκες για ορισμένα εγκλήματα. Οι εκλογικοί κατάλογοι, που εξάγονται από το εκλογικό μητρώο, απολαμβάνουν δημόσιας εμπιστοσύνης παρά το γεγονός ότι ο αριθμός των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων είναι σημαντικά διογκωμένος στο 93,6 τοις εκατό των επίσημων κατοίκων, επηρεάζοντας την ακρίβεια της συμμετοχής των ψηφοφόρων.
[Σελίδα 4:]
Πολίτες που είναι τουλάχιστον 25 ετών και έχουν δικαίωμα ψήφου είναι elegibles να θέσουν υποψηφιότητα. Αντίθετα με προηγούμενες συστάσεις του ODIHR και διεθνή πρότυπα, το νομικό πλαίσιο περιορίζει το δικαίωμα του εκλέγεσθαι για κατόχους ορισμένων δημόσιων θέσεων. Από 48 κόμματα και συνασπισμούς και τρία άτομα που ζήτησαν εγγραφή, 35 κόμματα και συνασπισμοί, καθώς και ένας ανεξάρτητος υποψήφιος εγγράφηκαν. Το νεοσύστατο κόμμα Ελλήνες απορρίφθηκε ως συνέπεια των πρόσφατων τροπολογιών, λόγω της καταδίκης ενός από τους ηγέτες του για σοβαρά αδικήματα. Άλλοι απορρίφθηκαν για διάφορους διαδικαστικούς λόγους.
Οι διαγωνιζόμενοι διεξήγαγαν τις εκστρατείες τους ελεύθερα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες του συνέρχεσθαι, του συνεταιρίζεσθαι και της έκφρασης έγιναν σεβαστές. Η εκστρατεία ήταν ανταγωνιστική και το ευρύ φάσμα διαγωνιζομένων εξασφάλισε μια ευρεία επιλογή πολιτικών εναλλακτικών. Τα κύρια θέματα της εκστρατείας επικεντρώθηκαν γύρω από την οικονομία, την ανάπτυξη, την απασχόληση, το κόστος ζωής, την κοινωνική ασφάλιση και έναν πιθανό μεταεκλογικό συνασπισμό. Τα κόμματα βασίστηκαν κυρίως σε μικρές και μεσαίες συγκεντρώσεις, προσωπικές συναντήσεις, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τηλεόραση, με μεγάλες εκδηλώσεις λήξης της εκστρατείας που οργανώθηκαν στην Αθήνα.
Η ισότητα των φύλων ήταν οριακό θέμα της εκστρατείας και οι γυναίκες υποψήφιοι δεν προωθήθηκαν εμφανώς από τα πολιτικά κόμματα. Οι καταστάσεις υποψηφίων έπρεπε να περιλαμβάνουν τουλάχιστον 40 τοις εκατό υποψηφίων κάθε φύλου ανά εκλογική περιφέρεια, χωρίς απαιτήσεις τοποθέτησης στη λίστα. Οι γυναίκες παρέμειναν υποεκπροσωπημένες με 18,7 στην απερχόμενη και 24 τοις εκατό στο νεοεκλεγέν κοινοβούλιο, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της ποσόστωσης μόνο. Δεν τηρούνται αποσυνδεδεμένα δεδομένα για την εκπροσώπηση των φύλων στα όργανα εκλογικής διαχείρισης.
Η νομοθεσία για τη χρηματοδότηση πολιτικών κομμάτων και εκστρατειών ενοποιήθηκε με προεδρικό διάταγμα το 2022, για την ενημέρωση του νομικού πλαισίου που ίσχυε από το 2002. Οι τροπολογίες του 2022 μείωσαν τις κυρώσεις για διοικητικές παραβάσεις, αύξησαν το ανώτατο όριο εξόδων που καταβάλλονται χωρίς τραπεζική μεταφορά και παρέτειναν τον χρόνο που επιτρέπεται στα κόμματα και τους συνασπισμούς να δημοσιεύουν ετήσιους λογαριασμούς. Ενώ το νομικό πλαίσιο θεσπίζει σημαντικές απαιτήσεις αποκάλυψης και αναφοράς, η διαφάνεια και η λογοδοσία της χρηματοδότησης πολιτικών κομμάτων και εκστρατειών παραμένουν προβληματικές λόγω της μη τακτικής ούτε έγκαιρης αναφοράς και νομικών κενών.
Οι ελευθερίες του τύπου και της έκφρασης κατοχυρώνονται από το Σύνταγμα. Το τοπίο των μέσων ενημέρωσης είναι ποικιλόμορφο, αλλά οι προκλήσεις περιλαμβάνουν τη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης, την ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, στρατηγικές αγωγές κατά της δημόσιας συμμετοχής και κατασκοπευτικό λογισμικό παρακολούθησης εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης. Η εξύβριση και η συκοφαντική δυσφήμιση παραμένουν ποινικά αδικήματα. Η κάλυψη των κομμάτων στα ηλεκτρονικά μέσα βασίζεται σε προηγούμενα εκλογικά αποτελέσματα, δίνοντας τη μεγαλύτερη έκθεση στα μεγάλα κόμματα. Ενώ το ποσό και η πολλαπλότητα των πληροφοριών επέτρεψαν στους ψηφοφόρους να κάνουν τεκμηριωμένες επιλογές, ο αυστηρός κανονισμός περιόρισε την γνήσια συζήτηση.
Το νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει την επίλυση εκλογικών διαφορών για ορισμένες αποφάσεις και ενέργειες κατά τη διάρκεια της εκλογικής διαδικασίας, αλλά η θεραπεία είναι περιορισμένη και το χρονικό πλαίσιο για την εκδίκαση των περισσότερων προσφυγών είναι ανεξέλεγκτο. Ενώ υπήρξαν μόνο λίγες καταγγελίες σε αυτές τις εκλογές, το πλαίσιο υπονομεύει τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικής έννομης προστασίας, αντίθετα με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ και τις διεθνείς υποχρεώσεις.
Η ημέρα των εκλογών ήταν ήρεμη, με την ψηφοφορία και την καταμέτρηση να προχωρούν χωρίς σοβαρά περιστατικά και τα προκαταρκτικά αποτελέσματα να αναφέρονται prontamente. Στον περιορισμένο αριθμό εκλογικών τμημάτων που επισκέφθηκε η EAM, το έργο των εφορευτικών επιτροπών ήταν επαγγελματικό και συναδελφικό και οι διαδικασίες ακολουθήθηκαν γενικά. Ορισμένες προκλήσεις με τη χρήση νέων τεχνολογιών υποδεικνύουν την ανάγκη πρόσθετης εκπαίδευσης, ενώ η απουσία διορισμένων πολιτών μελών των εφορευτικών επιτροπών αύξησε τον φόρτο εργασίας για τους παρόντες.
[Σελίδα 5:]
Αυτή η έκθεση προσφέρει συστάσεις για την υποστήριξη των προσπαθειών να ευθυγραμμιστεί περαιτέρω η εκλογική διαδικασία στην Ελλάδα με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ και άλλες διεθνείς υποχρεώσεις και πρότυπα για δημοκρατικές εκλογές. Οι συστάσεις προτεραιότητας αφορούν τη ρύθμιση της επιτρεπόμενης απόκλισης στον αριθμό των ψηφοφόρων ανά εκλογική περιφέρεια, περαιτέρω μέτρα για την αύξηση της εκπροσώπησης των γυναικών και τη διευκόλυνση της αποτελεσματικής συμμετοχής των ατόμων με αναπηρίες στην εκλογική διαδικασία, καθώς και την ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας μέσω βελτιωμένης αναφοράς χρηματοδότησης της εκστρατείας και την αποποινικοποίηση της εξύβρισης και της συκοφαντικής δυσφήμισης. Το ODIHR είναι έτοιμο να βοηθήσει τις αρχές στη βελτίωση της εκλογικής διαδικασίας και στην αντιμετώπιση των συστάσεων που περιέχονται σε αυτήν και σε προηγούμενες εκθέσεις.
II. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
Μετά από επίσημη πρόσκληση για την παρακολούθηση των πρόωρων βουλευτικών εκλογών της 21ης Μαΐου 2023 και βάσει της σύστασης Αποστολής Αξιολόγησης Αναγκών που διεξήχθη από την 1η έως τις 3 Μαρτίου 2023, το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ (ODIHR) ανέπτυξε Αποστολή Αξιολόγησης Εκλογών (EAM) από τις 8 έως τις 25 Μαΐου. Η EAM του ODIHR είχε επικεφαλής τον Douglas Wake και αποτελούνταν από έξι εμπειρογνώμονες από πέντε συμμετέχοντα κράτη του ΟΑΣΕ (τρεις γυναίκες και τρεις άνδρες). Η EAM είχε έδρα την Αθήνα και επισκέφθηκε τους δήμους Αγίας Παρασκευής και Αμαρουσίου.
Η εκλογική διαδικασία αξιολογήθηκε για τη συμμόρφωσή της με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ, άλλες διεθνείς υποχρεώσεις και πρότυπα για δημοκρατικές εκλογές και με την εθνική νομοθεσία. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία του ODIHR, η EAM δεν παρακολούθησε τις διαδικασίες της ημέρας των εκλογών με συστηματικό ή περιεκτικό τρόπο, αλλά επισκέφθηκε περιορισμένο αριθμό εκλογικών τμημάτων.
Η EAM του ODIHR επιθυμεί να ευχαριστήσει το Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Εσωτερικών, τον Άρειο Πάγο και άλλους εκπροσώπους της δικαιοσύνης για τη συνεργασία και τη βοήθειά τους, καθώς και να εκφράσει την ευγνωμοσύνη της σε εκπροσώπους άλλων κρατικών και δημοτικών θεσμών, εκλογικών επιτροπών, πολιτικών κομμάτων, υποψηφίων, μέσων ενημέρωσης, κοινωνίας των πολιτών, ακαδημαϊκών και άλλων συνομιλητών για την ανταλλαγή των απόψεών τους.
III. ΙΣΤΟΡΙΚΟ
Το Σύνταγμα ορίζει την Ελλάδα ως κοινοβουλευτική δημοκρατία. Το κοινοβούλιο ασκεί τη νομοθετική εξουσία μαζί με τον πρόεδρο, ο οποίος εκλέγεται από το κοινοβούλιο για πενταετή θητεία.
Στις 22 Απριλίου, ενάμισι μήνα πριν λήξει η θητεία του κοινοβουλίου, ο πρόεδρος, κατόπιν αιτήματος της κυβέρνησης, διέλυσε το κοινοβούλιο και προκήρυξε πρόωρες εκλογές για τις 21 Μαΐου. Αυτό άφησε 27 ημέρες για προετοιμασίες εκλογών και την εκστρατεία. Η κυβέρνηση εξήγησε το αίτημά της αναφερόμενη στην ανάγκη για μια σταθερή και ισχυρή κυβέρνηση για να αυξήσει περαιτέρω την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας. Οι πρόωρες εκλογές είχαν αναμενόταν εν μέσω της ευρέως διαδεδομένης πεποίθησης ότι, υπό το σύστημα αναλογικής εκπροσώπησης που ίσχυε μόνο για μία εκλογή το 2023, κανένα κόμμα δεν θα μπορούσε να κερδίσει απόλυτη πλειοψηφία ή να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού. Έτσι, μια δεύτερη βουλευτική εκλογή αναμενόταν ευρέως να πραγματοποιηθεί σύντομα υπό ένα διαφορετικό εκλογικό σύστημα ενισχυμένης αναλογικότητας που ευνοούσε το πρώτο κόμμα.
[Σελίδα 6:]
Ως αποτέλεσμα των πρόωρων βουλευτικών εκλογών της 7ης Ιουλίου 2019, έξι κόμματα κέρδισαν εκπροσώπηση στο κοινοβούλιο με τη Νέα Δημοκρατία (ΝΔ) να συγκεντρώνει την πλειοψηφία των εδρών. Τους μήνες πριν από τις εκλογές του 2023, ένα τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα που σκότωσε 57 ανθρώπους και η αποκάλυψη ότι η Ελληνική Υπηρεσία Πληροφοριών χρησιμοποίησε κατασκοπευτικό λογισμικό για την παρακολούθηση ορισμένων πολιτικών, δημοσιογράφων και επιχειρηματιών ήταν εξέχοντα στον πολιτικό διάλογο. Το δυστύχημα ακολούθησαν εβδομάδες μεγάλων διαδηλώσεων, που αντανακλούσαν την εντατικοποίηση της δυσαρέσκειας και τις απαιτήσεις για πολιτική ευθύνη από ορισμένα τμήματα του εκλογικού σώματος, συμπεριλαμβανομένων δημοσίων υπαλλήλων, ορισμένων συνδικάτων και φοιτητών πανεπιστημίων. Η κοινοβουλευτική συζήτηση διαμορφώθηκε από τις αποκλίνουσες απόψεις των κομμάτων σχετικά με τις νομικές τροπολογίες που οδήγησαν στην απαγόρευση του νεοσύστατου κόμματος Ελλήνες από τη συμμετοχή σε αυτές τις εκλογές λόγω της καταδίκης ενός από τους ηγέτες του για σοβαρά αδικήματα. (Βλ. Νομικό Πλαίσιο και Εκλογικό Σύστημα και Εγγραφή Υποψηφίων). Αυτές οι εκλογές πραγματοποιήθηκαν σε ένα πλαίσιο αυξήσεων του κόστους ζωής αλλά και βελτιωμένων οικονομικών δεικτών, σε μια ατμόσφαιρα πολιτικής πόλωσης και εν μέσω δημόσιας συζήτησης για μια πολύ πιθανή δεύτερη εκλογή.
Παρά κάποιες θετικές εξελίξεις στον τομέα της ισότητας των φύλων, οι γυναίκες παραμένουν υποεκπροσωπημένες στις περισσότερες εθνικές και τοπικές θέσεις διακυβέρνησης. Η Πρόεδρος από το 2020, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, είναι η πρώτη γυναίκα που υπηρετεί στο αξίωμα. Ωστόσο, οι γυναίκες αποτελούσαν μόνο το 18,7 τοις εκατό του απερχόμενου κοινοβουλίου και το 24 τοις εκατό του βραχύβιου κοινοβουλίου μετά από αυτές τις εκλογές. Μεταξύ 19 υπουργών του υπουργικού συμβουλίου, δύο ήταν γυναίκες, όπως και μόνο 19 από τους 332 δημάρχους.
IV. ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Το Σύνταγμα του 1975 και ο Νόμος του 2007 για την Εκλογή των Μελών του Κοινοβουλίου (Εκλογικός Κώδικας) αποτελούν τη νομική βάση για τις βουλευτικές εκλογές. Σε συνδυασμό, ορίζουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για θεμελιώδη αστικά και πολιτικά δικαιώματα και μια υγιή βάση για δημοκρατικές εκλογές. Αυτά συμπληρώνονται από τον Νόμο του 2002 για τη Χρηματοδότηση και τον Έλεγχο των Πολιτικών Κομμάτων και των Εκλογικών Εκστρατειών, τον Νόμο του 2019 για την Ψήφο στο Εξωτερικό και εγκυκλίους για τεχνικές πτυχές των εκλογών, που εκδίδονται από το Υπουργείο Εσωτερικών. Η Ελλάδα είναι συμβαλλόμενο μέρος σε σημαντικά διεθνή και περιφερειακά μέσα που σχετίζονται με δημοκρατικές εκλογές. Το Σύνταγμα επιβεβαιώνει επίσης ότι οι επικυρωμένες διεθνείς συμβάσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν οποιασδήποτε αντίθετης διάταξης του νόμου.
Το Σύνταγμα τροποποιήθηκε τελευταία φορά το 2019. Μεταξύ άλλων αλλαγών, οι τροπολογίες του 2019 εισήγαγαν δικαιώματα ψήφου για πολίτες που διαμένουν στο εξωτερικό, τροποποίησαν τη διαδικασία ψηφοφορίας για την εκλογή του προέδρου, εισήγαγαν το δικαίωμα λαϊκών νομοθετικών πρωτοβουλιών και προέβλεψαν νέους κανόνες σχετικά με την ασυλία των μελών του κοινοβουλίου. Σύμφωνα με τη διεθνή ορθή πρακτική, το Σύνταγμα διασφαλίζει τους εκλογικούς κανόνες από συχνές αλλαγές προβλέποντας ότι οι νόμοι που αλλάζουν το εκλογικό σύστημα και τα εκλογικά…
[Σελίδα 7:]
…όρια εφαρμόζονται στη δεύτερη εκλογή μετά την υιοθέτησή τους, εκτός εάν ο νόμος υιοθετηθεί με πλειοψηφία δύο τρίτων στο κοινοβούλιο.⁹
Ο Εκλογικός Κώδικας έχει υποστεί ουσιαστικές αλλαγές από τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές του 2019, με το πιο πρόσφατο σύνολο τροπολογιών να υιοθετείται τον Απρίλιο του 2023. Παρά αυτές τις μεταρρυθμίσεις, ορισμένες προηγούμενες συστάσεις του ODIHR παραμένουν ανεκπλήρωτες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων για τα δικαιώματα των ψηφοφόρων με νοητικές αναπηρίες, την αποτελεσματικότητα της επίλυσης εκλογικών διαφορών, τη διαφάνεια των κανονισμών χρηματοδότησης της εκστρατείας και την αποποινικοποίηση της συκοφαντικής δυσφήμισης.
Οι τροπολογίες που υιοθετήθηκαν το 2019 προβλέπουν τις λεπτομέρειες της ψήφου στο εξωτερικό, κανόνες για την εγγραφή υποψηφίων, συμπεριλαμβανομένης της εισαγωγής μιας νέας διαδικτυακής πλατφόρμας για την εγγραφή υποψηφίων, τη δημοσίευση πληροφοριών για τη συμμετοχή των ψηφοφόρων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και την προσβασιμότητα των ψηφοφόρων με αναπηρίες την ημέρα των εκλογών. Θετικά, το 2019, μετά την αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα, καταργήθηκε η πλήρης άρνηση του δικαιώματος ψήφου βάσει οποιασδήποτε ποινικής καταδίκης. Ως αποτέλεσμα των τροπολογιών που υιοθετήθηκαν το 2021, τα δικαιώματα ψήφου περιορίζονται μόνο για εκείνους που καταδικάστηκαν για ορισμένα εγκλήματα. (Βλ. Δικαιώματα Ψηφοφόρων). Αυτές οι τροπολογίες απαγορεύουν επίσης σε ένα άτομο με τελεσίδικη ποινική καταδίκη για ορισμένα εγκλήματα να ηγείται κόμματος ή συνασπισμού.
Οι τροπολογίες που υιοθετήθηκαν τον Φεβρουάριο του 2023 αποκλείουν κόμματα που ηγούνται πολιτικοί καταδικασμένοι για σοβαρά αδικήματα και όταν ένα κόμμα δεν «υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού συντάγματος [της Ελλάδας]» από τη συμμετοχή σε εκλογές.¹⁰ Ο νόμος τροποποιήθηκε περαιτέρω τον Απρίλιο του 2023 για να ορίσει την «ηγεσία» ενός κόμματος. Επίσης, ανέθεσε στον Άρειο Πάγο να αποφασίσει για την elegibilidad ενός κόμματος να συμμετάσχει σε εκλογές, το οποίο αρκετοί συνομιλητές της EAM του ODIHR επέκριναν ως συμβάλλον στην κρατική πίεση στη δικαιοσύνη.¹² Ενώ η απαγόρευση μπορεί να είναι σύμφωνη με τους ειδικούς επιτρεπτούς λόγους περιορισμών όπως ορίζονται στο Άρθρο 11 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η ευρεία διατύπωση των τροπολογιών θα μπορούσε να ανοίξει τον κίνδυνο αυθαίρετης εφαρμογής σε μελλοντικές εκλογές.¹³ Επιπλέον, αυτές οι τροπολογίες υιοθετήθηκαν στην πορεία προς τις εκλογές με την υποστήριξη μόνο δύο κοινοβουλευτικών κομμάτων και ως εκ τούτου στερήθηκαν γνήσιας δημόσιας διαβούλευσης και ευρείας…
[Σελίδα 8:]
…συναίνεσης.¹⁴ Ο Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου επέκρινε αυτήν την τροπολογία ως πολιτικά υποκινούμενη και παραιτήθηκε.¹⁵
Αυτές οι εκλογές ήταν για 300 μέλη του κοινοβουλίου που εκλέγονται μέσω αναλογικού συστήματος με μικτές ανοιχτές και κλειστές κομματικές λίστες.¹⁶ Συνολικά, 285 μέλη εκλέχθηκαν σε 59 πολυμελείς εκλογικές περιφέρειες μέσω ανοιχτών κομματικών λιστών. Τα υπόλοιπα 15 έδρανα κατανεμήθηκαν μέσω κλειστών κομματικών λιστών σε μια πανελλαδική εκλογική περιφέρεια βάσει της αναλογίας των συνολικών ψήφων που έλαβε κάθε κόμμα.¹⁷ Ο αριθμός των εδρών σε κάθε εκλογική περιφέρεια καθορίζεται από τον αριθμό των νόμιμων κατοίκων σύμφωνα με την τελευταία απογραφή.¹⁸ Για αυτές τις εκλογές, υπήρχαν 11 εκλογικές περιφέρειες με απόκλιση μεγαλύτερη του 15 τοις εκατό, αντίθετα με τη διεθνή ορθή πρακτική.¹⁹ Δεν υπάρχει νομική διάταξη που να ρυθμίζει την πιθανή μέγιστη απόκλιση στον αριθμό των ψηφοφόρων σε κάθε εκλογική περιφέρεια.
Για να διασφαλιστεί η ισότητα της ψήφου, θα πρέπει να εξεταστεί η ρύθμιση της επιτρεπόμενης απόκλισης στον αριθμό των ψηφοφόρων σε κάθε εκλογική περιφέρεια, σύμφωνα με τη διεθνή ορθή πρακτική.
Οι έδρες κατανεμήθηκαν αναλογικά σε πολιτικά κόμματα, συνασπισμούς ή ανεξάρτητους υποψηφίους που εξασφάλισαν τουλάχιστον τρία τοις εκατό των ψήφων. Αρκετοί συνομιλητές της EAM του ODIHR τόνισαν ότι το όριο για την κατανομή των εδρών είναι πολύ υψηλό για να επιτρέψει ρεαλιστικά σε ανεξάρτητους υποψηφίους να είναι επιτυχείς. Δεν υπάρχουν διεθνή πρότυπα για εκλογικά όρια ή οποιαδήποτε απαίτηση να χρησιμοποιούνται ως μηχανισμός για την εξισορρόπηση της εκπροσώπησης των απόψεων στο κοινοβούλιο. Ωστόσο, η μείωση του ορίου προσφέρει το πιθανό πλεονέκτημα της αύξησης του πολιτικού πλουραλισμού και δημιουργεί καλύτερες συνθήκες για την εκλογή ανεξάρτητων υποψηφίων, όπως επίσης προβλέπεται από την παράγραφο 7.5 του Εγγράφου της Κοπεγχάγης του ΟΑΣΕ του 1990.²⁰
Σύμφωνα με προηγούμενες συστάσεις του ODIHR, θα μπορούσε να εξεταστεί η μείωση του ορίου για ανεξάρτητους υποψηφίους προκειμένου να διασφαλιστεί αποτελεσματικά η δυνατότητα εκλογής τέτοιων υποψηφίων.
V. ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ
Η διαχείριση των εκλογών διευθύνεται από το Υπουργείο Εσωτερικών (ΥΠΕΣ), τον Άρειο Πάγο και το Ειδικό Εκλογικό Δικαστήριο, καθώς και τις περιφερειακές και δημοτικές αρχές και τα βασικά δικαστήρια σε 59 εκλογικές περιφέρειες, με το Υπουργείο Εξωτερικών (ΥΠΕΞ) υπεύθυνο για τη διαχείριση της ψήφου στο εξωτερικό.²¹ Συνολικά, οι εκλογές…
[Σελίδα 9:]
[Η σελίδα 9 στο αρχείο PDF περιέχει μόνο υποσημειώσεις και όχι κύριο κείμενο. Αυτό είναι πιθανό σφάλμα του PDF. Παρατίθενται οι υποσημειώσεις:]
²² Άρθρο 43, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 14 του Νόμου 4954/2022 και τέθηκε σε ισχύ στις 9 Ιουλίου 2022.
²³ Επτά από τα 35 κόμματα δεν πληρούσαν αυτή την απαίτηση.
²⁴ Η παράγραφος 40.13 του Εγγράφου της Μόσχας του ΟΑΣΕ του 1991 δεσμεύει τα συμμετέχοντα Κράτη να «διασφαλίζουν τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων για την επαρκή αξιολόγηση, παρακολούθηση και βελτίωση της κατάστασης των γυναικών».
[Σελίδα 10:]
²⁵ Ο νόμος προβλέπει μέγιστο αριθμό τριών εκπροσώπων πολιτικών κομμάτων για την παρακολούθηση της διαδικασίας σε κάθε εκλογικό τμήμα, που επιλέγονται με κλήρωση εάν εμφανιστούν περισσότεροι από τρεις κατά το άνοιγμα.
Τα κόμματα με εκπροσώπους στο κοινοβούλιο ή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κόμματα με υποψηφίους σε τουλάχιστον το ένα τρίτο των εκλογικών περιφερειών λαμβάνουν δωρεάν χαρτί για την εκτύπωση των ψηφοδελτίων.
²⁶ Τα κόμματα είναι υπεύθυνα για την εκτύπωση των δικών τους ψηφοδελτίων και την υποβολή τους στο περιφερειακό γραφείο του ΥΠΕΣ οκτώ ημέρες πριν από την ημέρα των εκλογών, ώστε να συμπεριληφθούν στα υλικά που αποστέλλονται στα εκλογικά τμήματα. Ορισμένα μικρότερα κόμματα παραπονέθηκαν ότι ο χρόνος που τους δόθηκε ήταν σύντομος. Επιπλέον, τα κόμματα με υποψηφίους σε τουλάχιστον τα δύο τρίτα των εκλογικών περιφερειών δικαιούνται δωρεάν αντίγραφα των εκλογικών καταλόγων σε ψηφιακή μορφή και αντίγραφα των εκλογικών εκδόσεων του Υπουργείου Εσωτερικών.
²⁷ Αυτά τα δύο σημεία έρχονται σε αντίθεση με τη διεθνή ορθή πρακτική, καθώς δεν προβλέπουν ισότητα ευκαιριών για όλους τους διαγωνιζόμενους.
²⁸Το χαρτί για την εκτύπωση ψηφοδελτίων, τα αντίγραφα των εκλογικών καταλόγων σε ψηφιακή μορφή και τα αντίγραφα των εκλογικών εκδόσεων του Υπουργείου Εσωτερικών θα πρέπει να διατίθενται δωρεάν σε όλους τους εκλογικούς διαγωνιζόμενους.
Βάσει νόμου που ψηφίστηκε το 2019, οι Έλληνες που διαμένουν στο εξωτερικό μπορούσαν να ψηφίσουν για πρώτη φορά σε εθνικές εκλογές.
²⁹ Το ΥΠΕΞ είναι υπεύθυνο για τη διευκόλυνση της ψήφου στο εξωτερικό, επιλέγοντας εκλογικά τμήματα, αποσπώντας διπλωματικό προσωπικό για να ενεργεί ως πρόεδροι και διασφαλίζοντας τη μετακίνηση των εκλογικών υλικών. Οι δύο κύριες απαιτήσεις για την online εγγραφή ως ψηφοφόρος, διαθέσιμες από το 2020, είναι να έχει ζήσει στην Ελλάδα για τουλάχιστον δύο από τα τελευταία 35 χρόνια και να έχει υποβάλει φορολογική δήλωση στις ελληνικές αρχές κατά τα τελευταία δύο χρόνια. Συνολικά 22.855 ψηφοφόροι εγγράφηκαν,³⁰ και 99 εκλογικά τμήματα άνοιξαν σε 82 πόλεις σε 35 χώρες. Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε στις 20 Μαΐου και τα ψηφοδέλτια μεταφέρθηκαν στο Κεντρικό Εκλογικό Επιτελείο Εξωτερικού (ΚΕΦΕΕ) στην Αθήνα όπου καταμετρήθηκαν. Τελικά, το 79,6 τοις εκατό των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων στο εξωτερικό συμμετείχε στις εκλογές. Οι αρχές ενημέρωσαν την EAM ότι θα πραγματοποιηθεί άσκηση απολογισμού μετά τις εκλογές, με τη συμμετοχή διαφόρων θεσμών, για τη διερεύνηση τρόπων βελτίωσης της συμμετοχής των ψηφοφόρων από το εξωτερικό.
Τα άτομα με αναπηρίες αντιμετώπισαν δυσκολίες στην άσκηση του δικαιώματος ψήφου τους σε σχέση με την ενημέρωση των ψηφοφόρων για την εκλογική διαδικασία μέσω των μέσων ενημέρωσης, καθώς και τη φυσική προσβασιμότητα και την αυτόνομη ψηφοφορία την ημέρα των εκλογών (Βλ. επίσης Εγγραφή Ψηφοφόρων). Σύμφωνα με συστάσεις προηγούμενων αποστολών του ODIHR, μια νέα τροπολογία επιβάλλει την παροχή υποστήριξης σε ψηφοφόρους με κινητικά προβλήματα στο εκλογικό τμήμα και επιτρέπει τη συνοδεία τους από άτομο της επιλογής τους.
³¹ Ενώ αυτό είναι ένα θετικό βήμα, θα μπορούσαν να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για τη διευκόλυνση της αυτόνομης συμμετοχής, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης υποστηρικτικών εργαλείων, όπως οδηγοί ψηφοδελτίων Braille ή απτικοί οδηγοί για άτομα με προβλήματα όρασης, η εξάλειψη φυσικών εμποδίων στα εκλογικά κέντρα και η διερεύνηση της δυνατότητας χρήσης εναλλακτικών μεθόδων ψηφοφορίας για συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα.
³² Η ενημέρωση για την εκλογική διαδικασία από διάφορους φορείς στα μέσα ενημέρωσης θα πρέπει επίσης να είναι προσβάσιμη σε άτομα με αναπηρίες, για την ενίσχυση της συμμετοχής τους στον δημόσιο βίο.
Οι αρχές θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες, σε διαβούλευση με οργανώσεις ατόμων με αναπηρία, για τη διευκόλυνση της αυτόνομης συμμετοχής όλων των ψηφοφόρων, συμπεριλαμβανομένης της διερεύνησης επιλογών για εναλλακτικές μεθόδους ψηφοφορίας. Θα πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για την εξάλειψη των φυσικών εμποδίων στα εκλογικά κέντρα.
[Σελίδα 11:]
³³ Διαδικτυακές πλατφόρμες εισήχθησαν το 2020 για να επιτρέψουν σε ψηφοφόρους που διαμένουν στο εξωτερικό να εγγραφούν και το 2023 για την εγγραφή υποψηφίων. Για την ημέρα των εκλογών, υπήρχε η δυνατότητα χρήσης ψηφιακής ταυτότητας ως αναγνωριστικού. Τέλος, η μετάδοση προκαταρκτικών αποτελεσμάτων από όλα τα εκλογικά τμήματα με το σύστημα Ασφαλούς Μετάδοσης Αποτελεσμάτων (SRT) χρησιμοποιήθηκε σε όλα τα εκλογικά τμήματα για πρώτη φορά σε αυτές τις εκλογές.
³⁴ Το σύστημα SRT επιτρέπει τη μετάδοση δεδομένων συμμετοχής και προκαταρκτικών αποτελεσμάτων μέσω tablet από κάθε εκλογικό τμήμα στο κεντρικό επίπεδο για δημοσίευση. Ενώ οι συνομιλητές της EAM θεώρησαν αυτές τις τεχνολογικές προσθήκες θετικά βήματα, ορισμένοι σημείωσαν ότι θα ήταν επωφελής περισσότερη εκπαίδευση για τα πολιτικά κόμματα και τους ψηφοφόρους στο εξωτερικό σχετικά με τον τρόπο χρήσης των πλατφορμών και πιο λεπτομερής ενημέρωση προς τους ψηφοφόρους και τους πολιτικούς παράγοντες σχετικά με την ψηφιακή ταυτότητα και το σύστημα SRT. Η ανάθεση ψηφιακών υπηρεσιών σε ιδιωτική εταιρεία θα πρέπει να γίνεται υπό αυστηρή εποπτεία των θεσμών για την αύξηση της αξιοπιστίας και τη διασφάλιση της συνέπειας των αριθμών που παρέχονται στο κοινό.
³⁵Το Υπουργείο Εσωτερικών, ο Άρειος Πάγος και το Υπουργείο Εξωτερικών, με την υποστήριξη του παρόχου ψηφιακών υπηρεσιών, θα πρέπει να εκπονήσουν και να διαδώσουν προγράμματα εκπαίδευσης και ενημέρωσης προς τους υποψηφίους, τους ψηφοφόρους στο εξωτερικό και το γενικό εκλογικό σώμα, για την εξοικείωσή τους με τις διαδικτυακές πλατφόρμες και την ψηφιακή ταυτότητα, και να διασφαλίσουν τη μετάδοση των εκλογικών αποτελεσμάτων.
VI. ΕΓΓΡΑΦΗ ΨΗΦΟΦΟΡΩΝ
Η ψηφοφορία είναι υποχρεωτική για πολίτες που είναι τουλάχιστον 17 ετών σε έτος εκλογών, αν και οι κυρώσεις για αποχή δεν επιβάλλονται. Πολίτες που έχουν κριθεί διανοητικά ανίκανοι από δικαστήριο στερούνται τα δικαιώματα ψήφου. Αυτός ο περιορισμός παραβιάζει τις αρχές της καθολικής και ίσης ψηφοφορίας, όπως προβλέπεται στο Έγγραφο της Κοπεγχάγης του ΟΑΣΕ του 1990, σε συνθήκες του ΟΗΕ και σε άλλες διεθνείς υποχρεώσεις.³⁶ Πολίτες χάνουν τα δικαιώματα ψήφου τους λόγω ποινικής καταδίκης για ορισμένα εγκλήματα. Θετικά, ο γενικός περιορισμός καταργήθηκε, περιορίζοντάς τον σε ορισμένους τύπους σοβαρών εγκλημάτων όπου η ποινή είναι αμετάκλητη.³⁷
Ο νόμος θα πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να αρθούν οι περιορισμοί στο δικαίωμα ψήφου βάσει νοητικής ή ψυχοκοινωνικής αναπηρίας.
Η εγγραφή ψηφοφόρων είναι παθητική. Οι δήμοι παρέχουν στο ΥΠΕΣ πληροφορίες για πολίτες 17 ετών και άνω, ώστε να συμπεριληφθούν στο εκλογικό μητρώο, ενημερώνοντας αυτές τις πληροφορίες κάθε δύο μήνες για να ληφθούν υπόψη διάφορες πιθανές αλλαγές.³⁸ Για μια συγκεκριμένη εκλογή, το εκλογικό μητρώο που χρησιμοποιείται ενημερώνεται πριν από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου.³⁹ Το εκλογικό μητρώο για αυτές τις εκλογές περιείχε 9.813.595 ψηφοφόρους (51,46 τοις εκατό γυναίκες και 48,54 τοις εκατό άνδρες).⁴⁰ Το εκλογικό μητρώο περιλάμβανε 431.512 νέους…
[Σελίδα 12:]
…ψηφοφόρους, μεταξύ 17 και 21 ετών, elegibles να ψηφίσουν για πρώτη φορά. Υπάρχουν διαφορετικοί εκλογικοί κατάλογοι που χρησιμοποιούνται για τις εκλογές, εξαγόμενοι από το εκλογικό μητρώο.⁴¹
Ο αριθμός των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων αντιπροσωπεύει περίπου το 93,6 τοις εκατό του μόνιμου πληθυσμού στην Ελλάδα.⁴² Οι συνομιλητές της EAM του ODIHR εξήγησαν ότι η δυσανάλογα υψηλή αναλογία εγγεγραμμένων ψηφοφόρων οφείλεται εν μέρει στον αριθμό των Ελλήνων που διαμένουν στο εξωτερικό και στο γεγονός ότι δεν διαγράφονται όλοι οι αποθανόντες ψηφοφόροι από το εκλογικό μητρώο.⁴³ Ενώ υπάρχει υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης στο εκλογικό μητρώο, οι δυνητικά διογκωμένοι αριθμοί οδηγούν ουσιαστικά την εκλογική διαχείριση να χρησιμοποιεί υψηλότερο αριθμό ψηφοφόρων στον σχεδιασμό της, και επομένως περισσότερους πόρους, από ό,τι μπορεί να είναι απαραίτητο για τις εκλογικές προετοιμασίες. Επιπλέον, ο υψηλός αριθμός εγγεγραμμένων ψηφοφόρων επηρεάζει την ακρίβεια των στοιχείων συμμετοχής.
Το Υπουργείο Εσωτερικών θα μπορούσε να διερευνήσει τρόπους για τη διατήρηση του εκλογικού μητρώου ώστε να είναι πιο ευθυγραμμισμένο με τον πραγματικό αριθμό ψηφοφόρων που θα συμμετάσχουν στις εκλογές, βελτιώνοντας τους τρόπους διαγραφής αποθανόντων ψηφοφόρων και λαμβάνοντας ειδικά μέτρα για να ληφθούν υπόψη οι ψηφοφόροι που διαμένουν στο εξωτερικό.
Πολίτες που διαμένουν εκτός της εκλογικής τους περιφέρειας μπορούσαν να υποβάλουν αίτηση για ψήφο σε ειδικά καθορισμένα εκλογικά τμήματα απούντων στους δήμους διαμονής τους. Αρκετοί συνομιλητές της EAM του ODIHR σημείωσαν ότι η απαίτηση υποβολής αίτησης αρκετούς μήνες νωρίτερα για την αλλαγή του τόπου ψήφου καθιστά την ψηφοφορία στον τόπο προσωρινής διαμονής δύσκολη. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τη συμμετοχή των ψηφοφόρων, ιδιαίτερα των νέων, που μετακινούνται για λόγους εργασίας κατά τη θερινή περίοδο.
VII. ΕΓΓΡΑΦΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ
Πολίτες που είναι elegibles να ψηφίσουν και έχουν συμπληρώσει την ηλικία των 25 ετών μπορούν να θέσουν υποψηφιότητα για βουλευτικές εκλογές. Το νομικό πλαίσιο εξακολουθεί να περιορίζει τα δικαιώματα υποψηφιότητας ορισμένων επαγγελμάτων, συμπεριλαμβανομένων όλων των μισθωτών δημοσίων υπαλλήλων, των μελών των ενόπλων δυνάμεων, των διοικητών και δημάρχων, και των προέδρων διοικητικών συμβουλίων δημόσιων επιχειρήσεων.⁴⁴ Κατά συνέπεια, ένα άτομο που επιδιώκει αξίωμα πρέπει να παραιτηθεί πριν υποβάλει την υποψηφιότητά του και η πλειοψηφία αυτών των θέσεων δεν αποκαθίσταται σε περίπτωση ανεπιτυχούς υποψηφιότητας. Ενώ αυτοί οι περιορισμοί αποσκοπούν στην προστασία της ουδετερότητας της δημόσιας υπηρεσίας και της ισότητας των υποψηφίων, καθώς οι κάτοχοι δημόσιου αξιώματος μπορεί να έχουν άδικο πλεονέκτημα έναντι άλλων υποψηφίων και έχουν επικυρωθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ),⁴⁵ το ODIHR επαναλαμβάνει την προηγούμενη σύστασή του ότι τυχόν περιορισμοί στο δικαίωμα του εκλέγεσθαι θα πρέπει να είναι ελάχιστοι.⁴⁶ Για να εγγραφεί μια κατάσταση υποψηφίων, πρέπει να περιλαμβάνεται τουλάχιστον 40 τοις εκατό του λιγότερο εκπροσωπούμενου φύλου και τουλάχιστον 33 τοις εκατό στην εθνική κομματική λίστα.⁴⁷ Επιπλέον, κάθε κόμμα πρέπει να έχει τουλάχιστον τρεις υποψηφίους της διασποράς στην εθνική κομματική λίστα, ένας από τους οποίους θα πρέπει να τοποθετηθεί στις τρεις πρώτες θέσεις. Οι υποψήφιοι μπορούν να θέσουν υποψηφιότητα μόνο σε μία εκλογική περιφέρεια, με εξαίρεση τον αρχηγό του κόμματος/συνασπισμού, ο οποίος μπορεί να εγγραφεί σε έως τρεις εκλογικές περιφέρειες. Για να μπορέσουν να παρουσιάσουν εθνική λίστα, τα κόμματα πρέπει να παρουσιάσουν υποψηφίους σε τουλάχιστον τα τρία τέταρτα των εκλογικών περιφερειών.⁴⁸
[Σελίδα 13:]
Οι υποψήφιοι υποχρεούνται να καταβάλουν κατάθεση 150 ευρώ για να εγγραφούν. Σύμφωνα με την ορθή πρακτική και την ελευθερία της έκφρασης, οι ψηφοφόροι μπορούν να υπογράψουν υπέρ της υποψηφιότητας περισσότερων του ενός υποψηφίων. Για πρώτη φορά, η εγγραφή των υποψηφίων έγινε μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας που λειτούργησε για περίοδο επτά ημερών.⁴⁹ Μέχρι αυτές τις εκλογές, το αίτημα γινόταν γραπτώς στο πρωτοδικείο και κατά τη διάρκεια περιόδου εννέα ημερών. Ορισμένοι συνομιλητές παραπονέθηκαν για τον περιορισμένο χρόνο που ήταν διαθέσιμος για την εξοικείωση με την πλατφόρμα, το γεγονός ότι η πλατφόρμα δεν ήταν φιλική προς τον χρήστη και τον μεγάλο χρόνο που απαιτούνταν για τη συμπλήρωση και τη μεταφόρτωση των απαιτούμενων πληροφοριών, μαζί με ορισμένα τεχνικά ζητήματα.
Η πλατφόρμα εγγραφής υποψηφίων θα μπορούσε να διατεθεί πριν από την περίοδο εγγραφής, προκειμένου να επιτραπεί σε πιθανούς υποψηφίους να εξοικειωθούν με τη χρήση της πλατφόρμας και να διευκολυνθεί η διαδικασία εγγραφής.
Από 48 κόμματα και συνασπισμούς και τρία άτομα που ζήτησαν εγγραφή, 35 κόμματα και συνασπισμοί, καθώς και ένας μεμονωμένος υποψήφιος, εγγράφηκαν. Η πιο συζητημένη απόρριψη ήταν του νεοσύστατου κόμματος Ελλήνες λόγω της καταδίκης ενός από τους ηγέτες του για σοβαρά εγκλήματα και ως συνέπεια των πρόσφατων τροπολογιών.⁵⁰ Άλλοι απορρίφθηκαν για διάφορους διαδικαστικούς λόγους: επτά απορρίψεις οφείλονταν στην μη εμπρόθεσμη υποβολή της αίτησης, πέντε για έλλειψη επαρκών μελών και δύο για τη χρήση του ίδιου ονόματος με άλλο κόμμα. Ο Άρειος Πάγος ανακοίνωσε τον κατάλογο των υποψηφίων στις 2 Μαΐου.
Συνολικά 5.965 υποψήφιοι εγγράφηκαν (58,51 τοις εκατό άνδρες και 41,49 τοις εκατό γυναίκες), και 12 κόμματα υπέβαλαν επίσης εθνικές καταστάσεις υποψηφίων.⁵¹
VIII. ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ
Η προεκλογική εκστρατεία διήρκεσε 27 ημέρες. Άρχισε επίσημα στις 23 Απριλίου μετά τη διάλυση του κοινοβουλίου και συνεχίστηκε μέχρι 24 ώρες πριν από το άνοιγμα των εκλογικών τμημάτων. Η προεκλογική εκστρατεία πριν από τη διαδικασία εγγραφής υποψηφίων δεν ρυθμίζεται από τον νόμο, επηρεάζοντας την αποτελεσματικότητα των εγγυήσεων ίσων ευκαιριών που παρέχουν οι κανονισμοί. Τα δημοτικά συμβούλια, σε διαβούλευση με τους διαγωνιζόμενους, καθορίζουν την κατανομή των δημόσιων χώρων για την ανάρτηση υλικού εκστρατείας και υποχρεούνται νομικά να παρακολουθούν τη συμμόρφωση με τους κανονισμούς της εκστρατείας. Τα κόμματα που συνάντησε η EAM του ODIHR δεν εξέφρασαν παράπονα σχετικά με την κατανομή του δημόσιου χώρου.
Οι διαγωνιζόμενοι μπόρεσαν να διεξάγουν τις εκστρατείες τους ελεύθερα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες του συνέρχεσθαι, του συνεταιρίζεσθαι και της έκφρασης έγιναν σεβαστές. Η εκστρατεία ήταν ανταγωνιστική και το ευρύ φάσμα κομμάτων και υποψηφίων εξασφάλισε μια ευρεία επιλογή πολιτικών εναλλακτικών.
Τα κόμματα βασίστηκαν κυρίως σε μικρές και μεσαίες συγκεντρώσεις, προσωπικές συναντήσεις, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τηλεόραση, με μεγάλες εκδηλώσεις λήξης της εκστρατείας που οργανώθηκαν στην Αθήνα.⁵² Λόγω του ανοιχτού αναλογικού συστήματος, η πλειοψηφία των κοινοβουλευτικών κομμάτων που συνάντησε η EAM του ODIHR είχαν τόσο κεντρικά οργανωμένες εκστρατείες με τους αρχηγούς των κομμάτων όσο και εκστρατείες μεμονωμένων υποψηφίων, δημιουργώντας ουσιαστικά ενδοκομματικό…
[Σελίδα 14:]
…ανταγωνισμό.⁵³ Εξαιρέσεις ήταν δύο αριστερά κόμματα με συγκεντρωτικές ή ημι-συγκεντρωτικές στρατηγικές εκστρατείας. Αρκετά μικρότερα κόμματα παραπονέθηκαν για άδικη μεταχείριση στα μέσα ενημέρωσης.⁵³ (Βλ. Μέσα Ενημέρωσης).
Ο τόνος της εκστρατείας ήταν μετριοπαθής, με θέματα που επικεντρώθηκαν γύρω από την οικονομία, την ανάπτυξη, την απασχόληση, το κόστος ζωής, τις πολιτικές κοινωνικής ασφάλισης και έναν πιθανό μεταεκλογικό συνασπισμό. Το κυβερνών κόμμα προσάρμοσε την εκστρατεία του περιφερειακά, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως εγγυητή εθνικής και περιφερειακής σταθερότητας, τόνισε τα μακροοικονομικά επιτεύγματα και τον μειωμένο αριθμό μεταναστών, και κάλεσε τους ψηφοφόρους να ψηφίσουν για το μέλλον αντί για το παρελθόν όταν η χώρα κυβερνιόταν από τους αντιπάλους του. Από τα πέντε κόμματα της αντιπολίτευσης από το απερχόμενο κοινοβούλιο, τέσσερα ήταν αριστερά κόμματα που βάσισαν την εκστρατεία τους σε μια σειρά κοινωνικοοικονομικών πολιτικών και απαιτήσεων για λογοδοσία των κρατικών θεσμών. Τα περισσότερα κόμματα της αντιπολίτευσης παρουσίασαν αρνητικά το κυβερνών κόμμα ως αποκομμένο από τις ανάγκες των πολιτών και απαίτησαν να τιμωρηθούν οι ένοχοι της παρακολούθησης με κατασκοπευτικό λογισμικό. Ορισμένα από τα κόμματα της αντιπολίτευσης προσπάθησαν να προσελκύσουν τη νεότερη ομάδα ψηφοφόρων που αντιπροσωπεύει περίπου το πέντε τοις εκατό του εκλογικού σώματος. Εκτός από τα καθιερωμένα κόμματα, αρκετά μη κοινοβουλευτικά κόμματα, τα οποία ορισμένοι συνομιλητές της EAM του ODIHR χαρακτήρισαν ως λαϊκιστικά, εμφανίστηκαν εξέχοντα στην εκστρατεία. Αρκετοί συνομιλητές που συνάντησε η EAM του ODIHR σημείωσαν αντιληπτή δυσαρέσκεια τμημάτων του εκλογικού σώματος με τα κύρια κόμματα και υψηλό αριθμό αναποφάσιστων ψηφοφόρων κοντά στο τέλος της εκστρατείας.⁵⁴
Η ισότητα των φύλων ήταν οριακό θέμα της εκστρατείας και οι συνομιλητές της EAM του ODIHR σημείωσαν ότι οι γυναίκες υποψήφιοι δεν προωθήθηκαν ενεργά από τα πολιτικά κόμματα. Οι γυναίκες ήταν σπάνια ορατές στις κεντρικές εκστρατείες των κομμάτων. Ως υποψήφιοι, οι άνδρες γενικά προωθήθηκαν περισσότερο από τα κόμματα στα μέσα ενημέρωσης από ό,τι οι γυναίκες. Ενώ δύο από τα πιο εξέχοντα μη κοινοβουλευτικά κόμματα διοικούνταν από γυναίκες, κανένα κοινοβουλευτικό κόμμα δεν είχε γυναίκα αρχηγό. Θετικά, τρία κοινοβουλευτικά κόμματα, η ΝΔ, το ΚΚΕ και το ΜεΡΑ25, ενημέρωσαν την EAM του ODIHR ότι εφαρμόζουν εσωτερικές ποσοστώσεις φύλου για τις κομματικές δομές. Ενώ όλα τα κόμματα του απερχόμενου κοινοβουλίου περιλάμβαναν πολιτικές για την υποστήριξη των μητέρων στις εκλογικές τους πλατφόρμες, μόνο ένα κόμμα πρότεινε την ισότητα των φύλων στις κοινωνικές και πολιτικές θέσεις λήψης αποφάσεων και δύο κόμματα περιλάμβαναν πολιτικές για τη μείωση του χάσματος αμοιβών μεταξύ των φύλων. Η Ελληνική Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και η Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων διεξήγαγαν εκστρατείες ευαισθητοποίησης για τα φύλα, προωθώντας τη συμμετοχή των γυναικών στις εκλογές.
Τα πολιτικά κόμματα θα πρέπει να επανεξετάσουν τις εσωτερικές τους πολιτικές για την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών ως υποψηφίων και να τους δώσουν προβολή στην εκστρατεία του κόμματος, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δημόσιων πόρων για την υποστήριξη γυναικών υποψηφίων με εκπαίδευση και την άμβλυνση των οικονομικών βαρών της εκστρατείας.
Οι αρχές θα πρέπει να εξετάσουν περαιτέρω μέτρα για την παροχή κινήτρων για την ένταξη και την προβολή των γυναικών στις κομματικές δομές και στις εκστρατείες.
Η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει καθεστώς μειονότητας σε καμία εθνοτική ή γλωσσική κοινότητα, εκτός από τη μουσουλμανική θρησκευτική μειονότητα στη Θράκη, η οποία προστατεύεται από τους όρους της Συνθήκης Ειρήνης της Λωζάνης του 1923.⁵⁵ Η χώρα υπέγραψε αλλά δεν έχει επικυρώσει τη Σύμβαση-Πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1994 για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων…
[Σελίδα 15:]
…και δεν συλλέγει στατιστικά δεδομένα για πληθυσμούς μειονοτήτων.⁵⁶
Κανένα από τα κοινοβουλευτικά κόμματα δεν ανέφερε ρητά μειονότητα ή εθνοτικές κοινότητες στις εκλογικές του πλατφόρμες. Υπήρχαν πέντε υποψήφιοι της μουσουλμανικής μειονότητας στην εκλογική περιφέρεια Ξάνθης και έξι στη Ροδόπη. Οι περισσότεροι από αυτούς τους διαγωνιζόμενους διεξήγαγαν τις εκστρατείες τους κυρίως στην τουρκική γλώσσα. Σύμφωνα με τα πρώτα επίσημα αποτελέσματα, τέσσερις υποψήφιοι της μουσουλμανικής μειονότητας εξελέγησαν, δύο από τον ΣΥΡΙΖΑ και δύο από το ΠΑΣΟΚ. Τρεις από αυτούς ήταν εν ενεργεία μέλη του κοινοβουλίου.
Αρκετοί συνομιλητές της EAM ανέφεραν ότι, για πρώτη φορά, η εκστρατεία διεξήχθη εκτενώς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα περισσότερα κόμματα δημιούργησαν λογαριασμούς στο Facebook. Σύμφωνα με δεδομένα του Meta Ad Library, που εξαιρεί δαπάνες κάτω των 100 ευρώ, κατά τη διάρκεια ενός μήνα εκστρατείας, η ΝΔ και ο αρχηγός της δαπάνησαν 218.000 ευρώ για διαφήμιση στο Facebook, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ και ο αρχηγός του δαπάνησαν περίπου 98.000 ευρώ. Αρκετοί συνομιλητές της EAM του ODIHR αξιολόγησαν θετικά την κήρυξη του πρώην κοινοβουλευτικού κόμματος Χρυσή Αυγή ως εγκληματικής οργάνωσης το 2020, καθώς μείωσε τη ξενοφοβική και διχαστική γλώσσα κατά τη διάρκεια της εκστρατείας. Ωστόσο, αντιλήφθηκαν επίσης ότι η μισαλλόδοξη ορολογία στην πολιτική έχει ενσωματωθεί στην κοινωνία μέσω διαφόρων καναλιών, κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
IX. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ
Η προηγουμένως διασκορπισμένη νομοθεσία για τη χρηματοδότηση πολιτικών κομμάτων και εκστρατειών ενοποιήθηκε με προεδρικό διάταγμα το 2022. Ο νόμος του 2002 για τη χρηματοδότηση πολιτικών κομμάτων και εκστρατειών, που τροποποιήθηκε σημαντικά από το 2014 έως το 2022, αποτελεί τη βάση για αυτή την ενοποίηση. Οι πιο πρόσφατες τροπολογίες του 2022 μείωσαν τις κυρώσεις για διοικητικές παραβάσεις του νόμου, αύξησαν το ανώτατο όριο των ρυθμιζόμενων εξόδων που καταβάλλονται σε τρίτους χωρίς τραπεζική μεταφορά και παρέτειναν τον χρόνο που επιτρέπεται στους διαγωνιζόμενους να δημοσιεύουν τους ετήσιους λογαριασμούς τους. Οι κυρώσεις που αναφέρονται παραπάνω είναι λιγότερο αποτρεπτικές αλλά παραμένουν ανάλογες με τις παραβάσεις.⁵⁷ Ενώ το νομικό πλαίσιο θεσπίζει σημαντικές απαιτήσεις αποκάλυψης και αναφοράς, η διαφάνεια και η λογοδοσία της χρηματοδότησης πολιτικών κομμάτων και εκστρατειών συνεχίζει να είναι προβληματική λόγω της μη τακτικής ούτε έγκαιρης αναφοράς και νομικών κενών.
Α. ΕΣΟΔΑ ΚΑΙ ΕΞΟΔΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ
Η δημόσια χρηματοδότηση χρηματοδοτεί περίπου τα τρία τέταρτα των τακτικών κομματικών δραστηριοτήτων και των δραστηριοτήτων εκστρατείας.⁵⁸ Το ΥΠΕΣ κατανέμει τη χρηματοδότηση στα πολιτικά κόμματα ετησίως σε πολλές δόσεις, για τις οποίες η elegibilidad βασίζεται στα αποτελέσματα προηγούμενων βουλευτικών εκλογών και εκλογών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.⁵⁹ Ένα μικρό μέρος της δημόσιας χρηματοδότησης διατίθεται επίσης για ερευνητικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες.⁶⁰ Τα ετήσια δημόσια κονδύλια κατανέμονται…
[Σελίδα 16:]
…αναλογικά με την επιτυχία στις εθνικές και ευρωπαϊκές βουλευτικές εκλογές.⁶¹ Συμπληρωματική δημόσια χρηματοδότηση παρέχεται για εκλογικές εκστρατείες elegibles διαγωνιζομένων πριν και μετά τις εκλογές,⁶² ενώ τα τακτικά κονδύλια των πολιτικών κομμάτων μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για εκστρατείες. Επιπλέον, τα κόμματα λαμβάνουν εισφορές σε είδος από κρατικά κονδύλια.⁶³ Οι υποψήφιοι δεν λαμβάνουν δημόσια κονδύλια. Η μερική ή ολική πληρωμή δημόσιων κονδυλίων μπορεί να παρακρατηθεί από ένα πολιτικό κόμμα λόγω παραβάσεων του νόμου. Τέτοιες παρακρατήσεις είναι ανάλογες με την παράβαση και επηρεάζουν τη δημόσια χρηματοδότηση για τον τρέχοντα εκλογικό κύκλο.⁶⁴ Ορισμένοι συνομιλητές σημείωσαν ότι τα δημόσια κονδύλια θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη συνήθως οικονομικά μειονεκτουσών γυναικών υποψηφίων με εκπαίδευση ή άλλα μέσα. Ενώ η αναλογικότητα είναι κοινή πρακτική, ορισμένοι συνομιλητές σημείωσαν ότι το σύστημα δημόσιας χρηματοδότησης δεν ήταν δίκαιο ή ισότιμο και επηρέαζε αρνητικά τα μικρότερα κόμματα και τους μη elegibles διαγωνιζόμενους και ότι οι δόσεις της τακτικής χρηματοδότησης δεν καταβάλλονται εγκαίρως.⁶⁵
Τα πολιτικά κόμματα μπορούν να χρηματοδοτήσουν τις τακτικές και εκστρατευτικές δραστηριότητές τους με τραπεζικά δάνεια. Αρκετά κόμματα έχουν στο παρελθόν αποκτήσει μεγάλα χρέη από δάνεια. Ο νόμος απαιτεί από τα κόμματα να αποκαλύπτουν νέες και τροποποιημένες δανειακές συμβάσεις και, από το 2018, απαγορεύει τη λήψη δανείων άνω του 50 τοις εκατό οποιασδήποτε τρέχουσας ή μελλοντικής δημόσιας χρηματοδότησης. Ο νόμος παραμένει ασαφής σχετικά με την αναδιάρθρωση των δανείων και οι κανόνες δεν διασφαλίζουν ότι τα οφέλη από ευνοϊκούς όρους δανείων και τα διαγραφέντα δάνεια αντιμετωπίζονται ως οικονομικές δωρεές.⁶⁶
Η νομοθεσία θα πρέπει να ορίζει σαφείς όρους για τα δάνεια που λαμβάνουν τα πολιτικά κόμματα και να επεξεργάζεται περαιτέρω αποδεκτές πρακτικές για την αναδιάρθρωση των δανείων. Τα δάνεια που παρέχονται με ευνοϊκούς όρους ή που διαγράφονται θα πρέπει να ρυθμίζονται και να αναφέρονται ως δωρεές.
Μεμονωμένοι πολίτες μπορούν να δωρίσουν έως 20.000 ευρώ ετησίως σε ένα πολιτικό κόμμα και 5.000 ευρώ σε έναν υποψήφιο, συμπεριλαμβανομένων εισφορών σε είδος. Ειδικά κουπόνια, τα οποία είναι ανώνυμα για ποσά έως 15 ευρώ, μπορούν να εκδίδονται από πολιτικά κόμματα για τη λήψη δωρεών.⁶⁷ Οι δωρεές σε μετρητά δεν μπορούν να υπερβαίνουν τα 500 ευρώ. Δωρεές υψηλότερων ποσών πρέπει να γίνονται με τραπεζική μεταφορά. Ενώ τα πολιτικά κόμματα πρέπει να ανοίξουν έως και τρεις τραπεζικούς λογαριασμούς σε ελληνικές τράπεζες, οι υποψήφιοι πρέπει να ανοίξουν ο καθένας έναν καθορισμένο τραπεζικό λογαριασμό. Τα κεφάλαια σε αυτούς ή οποιουσδήποτε άλλους τραπεζικούς λογαριασμούς υπόκεινται σε κατάσχεση από το κράτος. Δωρεές από μη υπηκόους, νομικά πρόσωπα, τοπικές κυβερνητικές αρχές, ιδιοκτήτες μέσων ενημέρωσης και μέλη των οικογενειών τους απαγορεύονται. Πολλοί συνομιλητές εξέφρασαν ανησυχία για τα αδιαφανή χρήματα που εισέρχονται στην πολιτική, γεγονός που επηρεάζει τη διαφάνεια καθώς δεν καταγράφονται στις οικονομικές εκθέσεις.⁶⁸
Το όριο δαπανών εκστρατείας για τους διαγωνιζόμενους ανέρχεται στο 20 τοις εκατό της δημόσιας χρηματοδότησης του προηγούμενου έτους που παρέχεται σε όλα τα elegible κόμματα.⁶⁹ Για τους υποψηφίους, τα όρια δαπανών εκστρατείας καθορίζονται βάσει…
[Σελίδα 17:]
…⁷⁰ Η πληρωμένη διαφήμιση στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης απαγορεύεται και ο δωρεάν χρόνος μετάδοσης καθορίζεται από τη διυπουργική Επιτροπή. Η πληρωμένη διαφήμιση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε ιστότοπους είναι κοινή και μη ρυθμισμένη, και σύμφωνα με τους συνομιλητές της EAM του ODIHR αποτελεί επίσης πιθανό δίαυλο για αδιαφανή χρήματα.
Β. ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ
Η περίοδος ελέγχου της χρηματοδότησης της εκστρατείας αρχίζει έξι μήνες πριν και τελειώνει δύο μήνες μετά τις εκλογές. Στην περίπτωση πρόωρων εκλογών, η διυπουργική Επιτροπή Ελέγχου, το κύριο εποπτικό όργανο, καθορίζει και ανακοινώνει το εφαρμοστέο χρονικό πλαίσιο. Η περίοδος ελέγχου σε αυτές τις πρόωρες εκλογές διήρκεσε από την 1η Ιανουαρίου έως τις 21 Ιουλίου 2023, καθώς επηρέασε πολιτικά κόμματα και εταιρείες μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η περίοδος ελέγχου για τους υποψηφίους ήταν από τις 2 Μαΐου έως τις 21 Ιουλίου 2023.
Οι συζητήσεις της Επιτροπής Ελέγχου είναι εμπιστευτικές και τα πρακτικά των συνεδριάσεων δεν είναι δημόσια διαθέσιμα. Όλα τα διαγωνιζόμενα πολιτικά κόμματα, οι εκλεγμένοι υποψήφιοι και ένας καθορισμένος αριθμός αναπληρωματικών στις καταστάσεις υποψηφίων υποβάλλουν εκθέσεις χρηματοδότησης της εκστρατείας στην Επιτροπή εντός τριών μηνών από τις εκλογές. Αυτές οι εκθέσεις πρέπει να περιλαμβάνουν λεπτομερείς εισφορές (με τα πλήρη ονόματα να δημοσιοποιούνται για δωρητές σε πολιτικά κόμματα που δίνουν περισσότερα από 5.000 ευρώ και παρόμοιες λεπτομέρειες για δωρητές σε υποψηφίους άνω των 3.000 ευρώ) και έξοδα μαζί με δικαιολογητικά. Ενώ ορισμένοι συνομιλητές ανέφεραν την ανάγκη για ιδιωτικότητα στην αποκάλυψη δωρεών, άλλοι σημείωσαν την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια. Οι εκθέσεις δεν μπορούν να υποβληθούν ηλεκτρονικά. Τέτοια ηλεκτρονική αναφορά εξετάζεται για το μέλλον.
Τα πολιτικά κόμματα πρέπει να υποβάλλουν ετήσιες και εκστρατευτικές οικονομικές εκθέσεις για τις οποίες η Επιτροπή Ελέγχου παρέχει σαφή και λεπτομερή έντυπα. Αυτά τα κόμματα πρέπει στη συνέχεια να δημοσιεύουν ειδική δήλωση που να αναφέρει λεπτομερώς έσοδα και έξοδα από δημόσια και ιδιωτικά κονδύλια στους ιστότοπούς τους εντός των πρώτων πέντε μηνών του έτους. Αυτές οι δηλώσεις δεν είναι περιεκτικές, ούτε αναζητήσιμες και δεν είναι εύκολα συγκρίσιμες. Ομοίως, η Επιτροπή δημοσιεύει τακτικές εκθέσεις πολιτικών κομμάτων και συνοπτικές εκθέσεις χρηματοδότησης εκστρατειών με τα πορίσματά της online. Ενώ η Επιτροπή δημοσίευσε μια περιεκτική συνοπτική ετήσια έκθεση για το έργο της το 2022 με συγκριτικά δεδομένα από προηγούμενα έτη, οι λεπτομερείς εκθέσεις πολιτικών κομμάτων δεν δημοσιεύονται εγκαίρως. Οι πιο πρόσφατες δημοσιευμένες τακτικές εκθέσεις πολιτικών κομμάτων ήταν από το 2020. Πληροφορίες για τις εκθέσεις των κομμάτων και τις κυρώσεις σε πολιτικά κόμματα για τα τελευταία τρία χρόνια μπορούσαν να προσπελαστούν μόνο μέσω επίπονων…
[Σελίδα 18:]
…διαδικασιών ελευθερίας της πληροφορίας. Δεν υπάρχουν απαιτήσεις αναφοράς ή αποκάλυψης πριν από την ημέρα των εκλογών, μειώνοντας τη διαφάνεια της χρηματοδότησης της εκστρατείας.⁷⁶
Για την ενίσχυση της διαφάνειας του έργου της, η Επιτροπή Ελέγχου θα πρέπει να δημοσιεύει πληροφορίες δημόσιου συμφέροντος εγκαίρως.
Για την ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, όλες οι εκθέσεις εισφορών και δαπανών τακτικής και εκστρατευτικής χρηματοδότησης θα πρέπει να δημοσιοποιούνται με έγκαιρο, περιεκτικό, εύκολα κατανοητό και συγκρίσιμο τρόπο, με ενδιάμεσες απαιτήσεις αναφοράς για τη χρηματοδότηση της εκστρατείας πριν από την ημέρα των εκλογών.
Τρίτα μέρη που συμμετέχουν σε εκστρατείες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ελέγχονται από πολιτικά κόμματα, αντιμετωπίζουν περιορισμένους κανονισμούς.⁷⁷ Δεν υποχρεούνται να υποβάλλουν οικονομικές εκθέσεις ή να αποκαλύπτουν πηγές χρηματοδότησης και δαπανών, γεγονός που υπονομεύει τη διαφάνεια της χρηματοδότησης της εκστρατείας και την αποτελεσματικότητα των ορίων δαπανών.⁷⁸ Οι δαπάνες που καταβάλλονται σε τρίτους από πολιτικά κόμματα που δεν γίνονται με τραπεζική μεταφορά περιορίζονται σε 40.000 ευρώ ετησίως και εκείνες που καταβάλλονται από υποψηφίους δεν πρέπει να υπερβαίνουν τα 1.000 ευρώ.
Για την ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, θα πρέπει να εξεταστεί η επέκταση των κανονισμών χρηματοδότησης της εκστρατείας, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων αναφοράς και αποκάλυψης, σε τρίτα μέρη.
Η Επιτροπή Ελέγχου διορίζει εξωτερικούς ελεγκτές και έχει πέντε μήνες για τη διεξαγωγή του ελέγχου. Η Επιτροπή υποχρεούται να δημοσιεύει τα ποσά των εκλογικών δαπανών και τα πορίσματα του ελέγχου σε ιστότοπο εντός 90 ημερών από την ολοκλήρωση του ελέγχου. Η καθυστέρηση στη δημοσίευση των μόνων διαθέσιμων δεδομένων χρηματοδότησης της εκστρατείας, πολύ μετά τις εκλογές, μειώνει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία καθώς δεν επιτρέπει σε πολίτες και διαγωνιζόμενους να τα εξετάσουν εγκαίρως. Το πεδίο των ελέγχων περιλαμβάνει πληροφορίες που παρέχονται από τους διαγωνιζόμενους, εταιρείες διαφήμισης και δημοσκοπήσεων, καθώς και οργανισμούς μέσων ενημέρωσης. Η Επιτροπή δήλωσε ότι έχει επαρκείς πόρους για την εκπλήρωση της εντολής της, όπως είχε προηγουμένως συνιστάται από το ODIHR.
Η Επιτροπή Ελέγχου διερευνά ύποπτες παραβάσεις διαγωνιζομένων ή χρηματοδότησης εκστρατείας με τη βοήθεια διορισμένου Εισαγγελέα Πρωτοδικών. Ο νόμος προβλέπει μια σειρά κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων προστίμων, απώλειας εκλεγμένου αξιώματος και φυλάκισης, που φαίνονται αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Μετά την επανεξέταση της αρχικής έκθεσης από τους διαγωνιζόμενους, η Επιτροπή υποβάλλει την τελική της έκθεση στον Πρόεδρο του Κοινοβουλίου σε περιπτώσεις διοικητικών παραβάσεων του νόμου ή στον τοπικό αρμόδιο εισαγγελέα σε περιπτώσεις ποινικών αδικημάτων. Το χρονοδιάγραμμα για την έκδοση της τελικής έκθεσης της Επιτροπής είναι ασαφές. Ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου μπορεί στη συνέχεια να επιβάλει κυρώσεις. Οι διοικητικές κυρώσεις μπορούν να προσβληθούν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, για τις οποίες οι αποφάσεις δεν μπορούν να προσβληθούν. Όπου προσδιορίζονται λόγοι απώλειας κοινοβουλευτικού αξιώματος, η Επιτροπή διαβιβάζει τα αποδεικτικά στοιχεία στο Ειδικό Ανώτατο Δικαστήριο.
[Σελίδα 19:]
X. ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΕΣΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
Ο αριθμός των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα είναι μεγάλος και το τοπίο είναι ποικιλόμορφο. Ωστόσο, η ιδιοκτησία των μεγάλων ομίλων μέσων ενημέρωσης είναι συγκεντρωμένη σε μια χούφτα influential επιχειρηματιών με συμφέροντα και σε άλλους τομείς της οικονομίας. Υπάρχει ευρεία αντίληψη ότι αυτά τα διαρθρωτικά ζητήματα, σε συνδυασμό με την πίεση των μισθών και τις περιορισμένες ευκαιρίες εργασίας για τους δημοσιογράφους, έχουν οδηγήσει σε σημαντικό επίπεδο αυτολογοκρισίας. Οι δημοσιογράφοι τείνουν να αποφεύγουν ιστορίες που θα αντιμετώπιζαν τους μεγάλους διαφημιστές ή τα επιχειρηματικά συμφέροντα του ιδιοκτήτη, συμπεριλαμβανομένων των καλών σχέσεων με την κυβέρνηση λόγω πιθανής συμμετοχής σε κρατικές προμήθειες, φορολογικές εκπτώσεις και συμβάσεις για κρατική διαφήμιση. Μικρότερα, κυρίως διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης καλύπτουν το κενό για ερευνητική δημοσιογραφία. Ωστόσο, το κοινό τους είναι περιορισμένο και η μακροπρόθεσμη οικονομική βιωσιμότητα ασαφής.
Η δημόσια ραδιοτηλεόραση Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση (ΕΡΤ) λειτουργεί τέσσερα πανελλαδικά τηλεοπτικά κανάλια, εννέα εθνικούς και 19 περιφερειακούς ραδιοφωνικούς σταθμούς. Το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) μετρά περίπου 240 ελληνικούς οργανισμούς μέσων ενημέρωσης μεταξύ των πελατών του. Λίγο μετά τις εκλογές του 2019, η ΕΡΤ και το ΑΠΕ-ΜΠΕ τέθηκαν υπό την άμεση εποπτεία του Γραφείου του Πρωθυπουργού. Αυτή η θεσμική ρύθμιση, μαζί με τον διορισμό του πρώην διευθυντή επικοινωνίας της ΝΔ κατόπιν πρότασης της κυβέρνησης ως προέδρου της ΕΡΤ το 2019, ενίσχυσαν την ήδη υπάρχουσα αντίληψη ότι οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς δεν είναι πλήρως ανεξάρτητοι.
Για την προστασία της ανεξαρτησίας των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων, θα πρέπει να εισαχθούν επαρκείς εγγυήσεις στη νομοθεσία που θα εγγυώνται τη συντακτική ανεξαρτησία και θα διασφαλίζουν τον διορισμό επαγγελματικών, μη πολιτικοποιημένων διοικητικών και εποπτικών οργάνων.
Πολλοί συνομιλητές της EAM ήταν της γνώμης ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα που αναφέρονται παραπάνω έχουν οδηγήσει σε πολιτική κάλυψη που υποστηρίζει κυρίως την κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένης αυτής της προεκλογικής εκστρατείας. Ενώ η τηλεόραση είναι ακόμα η πιο δημοφιλής πηγή, η αντιληπτή αλληλεξάρτηση των μέσων ενημέρωσης και της πολιτικής έχει οδηγήσει σε χαμηλή εμπιστοσύνη στη δημοσιογραφία με το κοινό να βασίζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για ειδήσεις.
Β. ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
Οι ελευθερίες του τύπου και της έκφρασης κατοχυρώνονται από το Σύνταγμα. Ωστόσο, η εξύβριση και η συκοφαντική δυσφήμιση, συμπεριλαμβανομένων των αξιωματούχων και των κρατικών συμβόλων, παραμένουν ποινικά αδικήματα, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με τα διεθνή πρότυπα. Η κριτική δημοσιογραφία περιορίζεται περαιτέρω από την αυξανόμενη πρακτική των στρατηγικών αγωγών κατά της δημόσιας συμμετοχής (SLAPPs) όπου οι ενάγοντες απαιτούν σκόπιμα υπερβολικές οικονομικές ποινές συχνά με το αποτέλεσμα να αποθαρρύνουν την κριτική δημοσιογραφία.
[Σελίδα 20:]
Οι ποινικές διατάξεις για τη συκοφαντική δυσφήμιση και την εξύβριση θα πρέπει να αντικατασταθούν από αναλογικές αστικές θεραπείες. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την προστασία των μέσων ενημέρωσης από στρατηγικές αγωγές για την αποτροπή της κατάχρησης αυτής της πρακτικής.
Η ασφάλεια των δημοσιογράφων παραμένει ζήτημα. Θετικά, η EAM του ODIHR ενημερώθηκε για αρκετά βήματα που έχει λάβει η κυβέρνηση για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Αυτά περιλαμβάνουν τη σύσταση ομάδας εργασίας μαζί με οργανώσεις του κλάδου των μέσων ενημέρωσης, συνδικάτα και δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, την κατάργηση του άρθρου του Ποινικού Κώδικα σχετικά με τον ορισμό και την τιμωρία των «ψευδών ειδήσεων» και την έναρξη λειτουργίας κέντρου εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη για την ασφάλεια των δημοσιογράφων και των επαγγελματιών των μέσων ενημέρωσης.
Υπάρχει ένα σύστημα πρόσβασης σε δημόσιες πληροφορίες, αν και στην πράξη οι πληροφορίες δεν είναι πάντα εύκολα προσβάσιμες καθώς η διαδικασία είναι αργή και επαχθής. Ο νόμος απαιτεί διαφάνεια σχετικά με τους ιδιοκτήτες των μέσων ενημέρωσης, αλλά η εφαρμογή νέων μητρώων για έντυπα και διαδικτυακά μέσα είναι ακόμη σε εξέλιξη καθώς τα ονόματα των πραγματικών δικαιούχων δεν ήταν ακόμη δημόσια κατά τη διάρκεια αυτής της εκλογικής περιόδου.
Ενώ η συμπεριφορά όλων των ραδιοτηλεοπτικών φορέων ρυθμίζεται αυστηρά, τα έντυπα και διαδικτυακά μέσα λειτουργούν υπό λιγότερους περιορισμούς και δεν υπάρχουν ειδικές οδηγίες που να ρυθμίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατά τη διάρκεια των εκλογών. Το εκτενές νομικό πλαίσιο καθορίζει τη φύση και τη διάρκεια των υποχρεωτικών εκπομπών. Το ένα τρίτο των δελτίων ειδήσεων αφιερώνεται στις εκλογές κατά τη διάρκεια των οποίων ο νόμος απαιτεί από τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς να κατανέμουν την κάλυψη των κομμάτων αναλογικά με τα αποτελέσματα των τελευταίων εκλογών. Η κατανομή του δωρεάν χρόνου μετάδοσης ευνοεί τα μεγαλύτερα κοινοβουλευτικά κόμματα, δίνοντάς τους πλεονέκτημα τόσο ως προς το ποσό της έκθεσης όσο και ως προς τις χρονικές ζώνες. Η πληρωμένη διαφήμιση στις εκπομπές δεν επιτρέπεται ενώ ο δωρεάν χρόνος μετάδοσης είναι διαθέσιμος σε κάθε εγγεγραμμένο κόμμα.
Οι ρυθμίσεις δωρεάν χρόνου μετάδοσης επιτρέπουν σε κάθε διαγωνιζόμενο να παρουσιάσει τις απόψεις του. Τόσο οι δημόσιοι όσο και οι ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί φορείς υποχρεούνται να μεταδίδουν συνεντεύξεις τύπου διάρκειας 45 λεπτών και διαφημιστικά διαλείμματα διάρκειας 10 λεπτών για κάθε εγγεγραμμένο κόμμα. Οι ανεξάρτητοι υποψήφιοι μπορούν να εμφανιστούν μία φορά σε εθνικά κανάλια και δύο φορές σε περιφερειακά κανάλια. Οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς υποχρεούνται επίσης να προβάλλουν συνεντεύξεις διάρκειας 45 λεπτών με τον αρχηγό ή τον εκπρόσωπο κάθε εγγεγραμμένου κόμματος και να μεταδίδουν τουλάχιστον δύο ζωντανές εκδηλώσεις εκστρατείας για κάθε κοινοβουλευτικό κόμμα. Τόσο οι δημόσιοι όσο και οι ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί φορείς πρέπει να οργανώνουν τουλάχιστον τρεις συζητήσεις.
Ενώ οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς εκπλήρωσαν τις υποχρεώσεις τους σχετικά με το ποσό του χρόνου μετάδοσης, μικρότερα κόμματα παραπονέθηκαν στην EAM του ODIHR ότι οι εμφανίσεις τους περιορίστηκαν σε λιγότερο δημοφιλείς χρονικές ζώνες. Αρκετοί συνομιλητές εξέφρασαν την άποψη ότι, λόγω των αυστηρών κανόνων, οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς κατέβαλαν προσπάθειες για την επίτευξη δικαιοσύνης κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. Εκτός της περιόδου της εκστρατείας, ωστόσο, η κάλυψη θεωρείται ότι ευνοεί το κυβερνών κόμμα.⁸⁶
Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) είναι υπεύθυνο για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης και την αντιμετώπιση καταγγελιών. Δεν παρακολουθεί την παραγωγή των ραδιοτηλεοπτικών φορέων κατά τη διάρκεια της εκστρατείας, αλλά συλλέγει καθημερινά δεδομένα από όλους τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς σχετικά με τις πολιτικές εμφανίσεις και ελέγχει τυχαία δείγματα, και δημοσιεύει τα πορίσματα στην ετήσια έκθεσή του.
[Σελίδα 21:]
C. ΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
Συνολικά, το ποσό και η πολλαπλότητα των πληροφοριών στα διάφορα μέσα ενημέρωσης σχετικά με τις πολιτικές πλατφόρμες των διαγωνιζομένων επέτρεψαν στους ψηφοφόρους να κάνουν τεκμηριωμένες επιλογές. Οι εκτενείς απαιτήσεις κάλυψης οδήγησαν σε άφθονες ποσότητες πληροφοριών σχετικά με τα προγράμματα των διαγωνιζομένων. Ωστόσο, η κύρια προεκλογική συζήτηση με έξι αρχηγούς κοινοβουλευτικών κομμάτων και δημοσιογράφους από εθνικά τηλεοπτικά κανάλια, για την οποία οι διαγωνιζόμενοι, παρά οι δημοσιογράφοι, έθεσαν τους κανόνες, ήταν στερημένη γνήσιας συζήτησης.⁸⁷
Τα μη κοινοβουλευτικά κόμματα συμμετείχαν σε στρογγυλές τράπεζες που συχνά προβάλλονταν μετά τα μεσάνυχτα. Αρκετά μικρότερα κόμματα παραπονέθηκαν στην EAM του ODIHR ότι δεν προσκλήθηκαν να εμφανιστούν τόσο συχνά όσο οι κύριοι διεκδικητές και οι συνεντεύξεις τύπου και τα διαφημιστικά τους διαλείμματα δεν προβλήθηκαν σε prime time. Ιδιωτικοί και δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς εξήγησαν τις αποφάσεις τους στην EAM του ODIHR ως οφειλόμενες στον μεγάλο αριθμό διαγωνιζομένων και το ποσό του δωρεάν χρόνου μετάδοσης που προβλέπει ο νόμος, αρνούμενοι τις κατηγορίες για μεροληψία. Το ΕΣΡ ενημέρωσε την EAM του ODIHR ότι δεν ελήφθησαν επίσημες καταγγελίες.
Οι αρχές θα μπορούσαν να αναθεωρήσουν το νομικό πλαίσιο για την κάλυψη των εκλογών από τα μέσα ενημέρωσης για να εγγυηθούν τη συντακτική ελευθερία while σεβόμενοι το δικαίωμα όλων των διαγωνιζομένων να παρουσιάζουν τις πλατφόρμες τους με πιο δίκαιο τρόπο.
XI. ΕΠΙΛΥΣΗ ΕΚΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ
Όλα τα δικαστήρια, ανεξάρτητα από τη θέση τους στην δικαστική ιεραρχία, μπορούν να ελέγξουν τη συνταγματικότητα της νομοθεσίας και υποχρεούνται να μην εφαρμόζουν νόμο όπου το περιεχόμενο κρίνεται αντίθετο με το Σύνταγμα. Το Συμβούλιο της Επικρατείας είναι το ανώτατο όργανο σε τέτοιες περιπτώσεις. Ενώ έχει αποφανθεί σε προηγούμενες εκλογές, συμπεριλαμβανομένης της κατανομής δωρεάν χρόνου μετάδοσης για διαγωνιζόμενους, της κατανομής κομματικής χρηματοδότησης, καθώς και της απαγόρευσης δημόσιων προσλήψεων κατά την εκλογική περίοδο, δεν υπήρξαν τέτοιες υποθέσεις για αυτές τις εκλογές.
Το νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει την επίλυση εκλογικών διαφορών για ορισμένες αποφάσεις και ενέργειες κατά τη διάρκεια της εκλογικής διαδικασίας. Ωστόσο, η θεραπεία είναι περιορισμένη και το χρονικό πλαίσιο για την εκδίκαση των περισσότερων προσφυγών είναι ανεξέλεγκτο. Αυτό υπονομεύει την αποτελεσματικότητα της διαθέσιμης έννομης προστασίας και της δέουσας διαδικασίας, αντίθετα με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ και τις διεθνείς υποχρεώσεις.⁸⁸ Γενικά, το επίπεδο της αντιληπτής δικαστικής ανεξαρτησίας στην Ελλάδα παραμένει μέτριο.⁸⁹ Οι συνομιλητές της EAM του ODIHR εξέφρασαν γενικά εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη, ωστόσο ορισμένοι εξέφρασαν την άποψη ότι κατά καιρούς οι αποφάσεις πολιτικοποιούνται.
Ψηφοφόροι και εκπρόσωποι πολιτικών κομμάτων μπορούν να αντιταχθούν στην συμπερίληψη ή τον αποκλεισμό ενός προσώπου από τον εκλογικό κατάλογο. Οι καταγγελίες πρέπει να υποβάλλονται γραπτώς μέσω του δημοτικού γραφείου στο πρωτοδικείο και εξετάζονται σε δημόσια ακρόαση εντός ενός μήνα. Οι αποφάσεις του Αρείου Πάγου για την εγγραφή κόμματος ή συνασπισμού και καταστάσεων υποψηφίων είναι τελεσίδικες. Τα κόμματα μπορούν να υποβάλουν αντιρρήσεις μόνο στο Ειδικό Ανώτατο Δικαστήριο όσον αφορά τη μη εγγραφή.⁹⁰ Μόνο ένα κόμμα (Πράσινοι και Μωβ) υπέβαλε αντίρρηση για τον αποκλεισμό του. Το Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση την ίδια ημέρα, απορρίπτοντας την αξίωση με το αιτιολογικό ότι το κόμμα δεν πληρούσε τη νόμιμη προθεσμία για την υποβολή αίτησης μέσω της διαδικτυακής πύλης. Το κόμμα…
[Σελίδα 22:]
…ανακοίνωσε ότι θα επιδιώξει έννομη προστασία στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.⁹¹
Καταγγελίες σχετικά με παραβάσεις την ημέρα των εκλογών μπορούν να υποβληθούν από ψηφοφόρους, υποψηφίους και εκπροσώπους υποψηφίων γραπτώς στο Πρωτοδικείο. Οι αποφάσεις λαμβάνονται από το Πρωτοδικείο αμέσως μετά την ψηφοφορία και καταγράφονται στα πρακτικά του Πρωτοδικείου. Καταγγελίες σχετικά με την εγκυρότητα του ψηφοδελτίου συμβουλεύονται με τον δικαστικό εκπρόσωπο, ο οποίος είναι διορισμένος σε κάθε εκλογικό τμήμα. Η εγκυρότητα των εκλογικών αποτελεσμάτων μπορεί να αμφισβητηθεί από μη εκλεγέντες υποψηφίους στο Ειδικό Ανώτατο Δικαστήριο. Δεν υπάρχουν προθεσμίες για την επίλυση αυτών των υποθέσεων. Δεν υπήρξαν νομικές προκλήσεις σε αυτές τις εκλογές.
Συνιστάται η περαιτέρω ρύθμιση της επίλυσης εκλογικών διαφορών για τη διασφάλιση της δέουσας διαδικασίας. Αυτό περιλαμβάνει την εισαγωγή της δυνατότητας προσφυγής κατά αποφάσεων των πρωτοδικείων, καθώς και έγκαιρων προθεσμιών για την υποβολή και εκδίκαση οποιωνδήποτε εκλογικών προσφυγών.
XII. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Η νομοθεσία δεν προβλέπει ρητά πολιτικούς ή διεθνείς παρατηρητές στην Ελλάδα. Ωστόσο, η EAM του ODIHR διαπιστεύτηκε και το ΥΠΕΣ εξέδωσε επιστολές προς τους προέδρους των εκλογικών τμημάτων για να παραχωρήσει στην EAM του ODIHR πρόσβαση στα εκλογικά τμήματα κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας και της καταμέτρησης. Επιπλέον, παραχωρήθηκε πρόσβαση για την παρακολούθηση των εργασιών στο ΥΠΕΣ και στο Κέντρο Μέσων Ενημέρωσης στο Ζάππειο Μέγαρο. Παρατηρήθηκε επίσης η ενοποίηση των αποτελεσμάτων στο Πρωτοδικείο Αθηνών. Σε μια θετική εξέλιξη από το 2019, στην EAM του ODIHR παραχωρήθηκε πρόσβαση για την παρακολούθηση των συνεδριάσεων της διυπουργικής επιτροπής. Η έλλειψη εγγυήσεων για πολιτική και διεθνή παρατήρηση όλων των σταδίων της εκλογικής διαδικασίας έρχεται σε αντίθεση με την παράγραφο 8 του Εγγράφου της Κοπεγχάγης του ΟΑΣΕ του 1990.⁹³
Ο νόμος θα πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να προβλέπει ρητά πολιτική και διεθνή παρατήρηση, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ.
XIII. ΗΜΕΡΑ ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ
Σύμφωνα με τη μεθοδολογία του ODIHR για τις EAM, η αποστολή δεν παρακολούθησε τις διαδικασίες της ημέρας των εκλογών με συστηματικό και περιεκτικό τρόπο. Μέλη της αποστολής επισκέφθηκαν περιορισμένο αριθμό εκλογικών τμημάτων την ημέρα των εκλογών στους δήμους Αθηναίων, Αγίας Παρασκευής και Αμαρουσίου.
Η διαδικασία ψηφοφορίας στα εκλογικά τμήματα που επισκέφθηκε η EAM ήταν orderly και οι διαδικασίες ακολουθήθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Οι ψηφοφόροι παρουσίασαν διάφορους τύπους εγγράφων ταυτοποίησης, συμπεριλαμβανομένων ψηφιακών ταυτοτήτων. Η νέα διάταξη σχετικά με τη δημιουργία ειδικού χώρου για άτομα με αναπηρίες παρατηρήθηκε στα περισσότερα εκλογικά τμήματα που επισκέφθηκε. Ωστόσο, η πρόσβαση με αναπηρικό αμαξίδιο δεν ήταν δυνατή σε πολλά εκλογικά τμήματα λόγω της διάταξης του περιβάλλοντος.
Οι γυναίκες ήταν καλά εκπροσωπημένες στα εκλογικά τμήματα που επισκέφθηκε η EAM του ODIHR, οι περισσότερες ως πρόεδροι ή γραμματείς. Στα περισσότερα από τα επισκεφθέντα εκλογικά τμήματα οι επιτροπές ήταν ελλιπείς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα βαρύτερους φόρτους εργασίας για τα άλλα μέλη, ιδίως σε σχέση με τη διαλογή των πακέτων ψηφοδελτίων που παραδόθηκαν στους ψηφοφόρους και ορισμένα μικρά λάθη. Η EAM του ODIHR παρατήρησε εκπροσώπους κομμάτων να βοηθούν σε αυτά τα καθήκοντα. Ο…
[Σελίδα 23:]
…αριθμός των διαθέσιμων ψηφοδελτίων ανά κόμμα ποίκιλλε σε ορισμένα εκλογικά τμήματα που επισκέφθηκε η EAM του ODIHR.
Σε όλα τα εκλογικά τμήματα που επισκέφθηκε, υπήρχαν ορισμένοι εκπρόσωποι κομμάτων. Ο αριθμός αυξήθηκε κατά τη διάρκεια της ημέρας, με τα μεγαλύτερα κόμματα πιο πιθανό να εκπροσωπούνται.
Στον περιορισμένο αριθμό εκλογικών τμημάτων που επισκέφθηκε, η χρήση των tablet που διανεμήθηκαν για το σύστημα SRT παρουσίασε ορισμένες προκλήσεις, ιδίως σε σχέση με τη μετάδοση των στοιχείων συμμετοχής, δυνητικά λόγω της απουσίας συστηματικής εκπαίδευσης των προέδρων των εκλογικών τμημάτων. Εθελοντική εκπαίδευση παρέχονταν online, αλλά καθώς πολλοί πρόεδροι είχαν ήδη συμμετάσχει σε προηγούμενες εκλογές, υπέθεσαν ότι το εγχειρίδιο οδηγιών θα ήταν επαρκές. Υποστήριξη παρασχέθηκε σε όλες τις περιπτώσεις που παρατηρήθηκαν και τα tablet λειτούργησαν σωστά αργότερα την ημέρα για τη μετάδοση της συμμετοχής και των αποτελεσμάτων.⁹⁵
Η καταμέτρηση των ψήφων στον περιορισμένο αριθμό εκλογικών τμημάτων που παρατήρησε η EAM του ODIHR διεξήχθη με διαφανή και συναδελφικό τρόπο και οι διαδικασίες ακολουθήθηκαν. Οι διαδικασίες για τη μετάδοση των προκαταρκτικών αποτελεσμάτων χρησιμοποιώντας το σύστημα SRT δεν ακολουθήθηκαν στα εκλογικά τμήματα που παρατηρήθηκαν, καθώς τα εκλογικά τμήματα περίμεναν να καταμετρήσουν τα αποτελέσματα για τις κομματικές λίστες και τους υποψηφίους πριν μεταδώσουν τα κομματικά αποτελέσματα, καθυστερώντας έτσι την ενοποίηση των αποτελεσμάτων για τα κόμματα. Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν online αμέσως. Η ενοποίηση των αποτελεσμάτων βάσει των πρωτοκόλλων στο Πρωτοδικείο για διάφορες εκλογικές περιφέρειες στην περιοχή της Αττικής έγινε με επαγγελματικό τρόπο, όπως παρατήρησε η EAM του ODIHR.
Κανένα κόμμα δεν κέρδισε αρκετά μεγάλη πλειοψηφία για να σχηματίσει κυβέρνηση. Μία ημέρα μετά τις εκλογές, ο πρώην πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απέρριψε την εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού και ζήτησε νέες εκλογές να διεξαχθούν ήδη από τις 25 Ιουνίου. Οι αρχηγοί του δεύτερου και του τρίτου κόμματος επέστρεψαν επίσης τις διερευνητικές εντολές που τους έδωσε ο πρόεδρος. Στις 24 Μαΐου, ο πρόεδρος διόρισε τον Πρόεδρο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Ιωάννη Σαρμά, ως υπηρεσιακό πρωθυπουργό για να προετοιμάσει τη χώρα για νέες εκλογές. Τα τελικά αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν από το ΥΠΕΣ στις 26 Μαΐου. Στις 29 Μαΐου, η Πρόεδρος Σακελλαροπούλου διέλυσε το νεοεκλεγέν κοινοβούλιο και προκήρυξε εκλογές για τις 25 Ιουνίου.
XIV. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ
Αυτές οι συστάσεις, όπως περιέχονται στο κείμενο, προσφέρονται με σκοπό την περαιτέρω ενίσχυση της διεξαγωγής των εκλογών στην Ελλάδα και την υποστήριξη των προσπαθειών να ευθυγραμμιστούν πλήρως με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ και άλλες διεθνείς υποχρεώσεις και πρότυπα για δημοκρατικές εκλογές. Αυτές οι συστάσεις θα πρέπει να διαβάζονται σε συνδυασμό με προηγούμενες συστάσεις του ODIHR που η Ελλάδα δεν έχει ακόμη αντιμετωπίσει.⁹⁶ Το ODIHR είναι έτοιμο να βοηθήσει τις αρχές της Ελλάδας να βελτιώσουν περαιτέρω την εκλογική διαδικασία και να αντιμετωπίσουν τις συστάσεις που περιέχονται σε αυτήν και σε προηγούμενες εκθέσεις.
Α. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ
- Για να διασφαλιστεί η ισότητα της ψήφου, θα πρέπει να εξεταστεί η ρύθμιση της επιτρεπόμενης απόκλισης στον αριθμό των ψηφοφόρων σε κάθε εκλογική περιφέρεια, σύμφωνα με τη διεθνή ορθή πρακτική.
[Σελίδα 24:]
- Οι αρχές θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες, σε διαβούλευση με οργανώσεις ατόμων με αναπηρία, για τη διευκόλυνση της αυτόνομης συμμετοχής όλων των ψηφοφόρων, συμπεριλαμβανομένης της διερεύνησης επιλογών για εναλλακτικές μεθόδους ψηφοφορίας. Θα πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για την εξάλειψη των φυσικών εμποδίων στα εκλογικά κέντρα.
- Τα πολιτικά κόμματα θα πρέπει να επανεξετάσουν τις εσωτερικές τους πολιτικές για την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών ως υποψηφίων και να τους δώσουν προβολή στην εκστρατεία του κόμματος, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δημόσιων πόρων για την υποστήριξη γυναικών υποψηφίων με εκπαίδευση και την άμβλυνση των οικονομικών βαρών της εκστρατείας.
- Για την ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, όλες οι εκθέσεις εισφορών και δαπανών τακτικής και εκστρατευτικής χρηματοδότησης θα πρέπει να δημοσιοποιούνται με έγκαιρο, περιεκτικό, εύκολα κατανοητό και συγκρίσιμο τρόπο, με ενδιάμεσες απαιτήσεις αναφοράς για τη χρηματοδότηση της εκστρατείας πριν από την ημέρα των εκλογών.
- Οι ποινικές διατάξεις για τη συκοφαντική δυσφήμιση και την εξύβριση θα πρέπει να αντικατασταθούν από αναλογικές αστικές θεραπείες. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την προστασία των μέσων ενημέρωσης από στρατηγικές αγωγές για την αποτροπή της κατάχρησης αυτής της πρακτικής.
Β. ΑΛΛΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ
Νομικό Πλαίσιο και Εκλογικό Σύστημα
- Σύμφωνα με προηγούμενες συστάσεις του ODIHR, θα μπορούσε να εξεταστεί η μείωση του ορίου για ανεξάρτητους υποψηφίους προκειμένου να διασφαλιστεί αποτελεσματικά η δυνατότητα εκλογής τέτοιων υποψηφίων.
Εκλογική Διαχείριση
- Για την περαιτέρω ενίσχυση της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης, θα μπορούσε να εξεταστεί το άνοιγμα της συμμετοχής στη διυπουργική επιτροπή σε όλους τους εκλογικούς διαγωνιζόμενους.
- Αποσυνδεδεμένα δεδομένα για την εκπροσώπηση των φύλων στην εκλογική διαχείριση σε διάφορα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένου του επιπέδου των εκλογικών τμημάτων, θα πρέπει να συλλέγονται με περιεκτικό τρόπο.
- Χαρτί για την εκτύπωση ψηφοδελτίων, αντίγραφα των εκλογικών καταλόγων σε ψηφιακή μορφή και αντίγραφα των εκδόσεων του Υπουργείου Εσωτερικών εκλογικού περιεχομένου θα μπορούσαν να διατίθενται δωρεάν σε όλους τους εκλογικούς διαγωνιζόμενους.
- Το Υπουργείο Εσωτερικών, ο Άρειος Πάγος και το Υπουργείο Εξωτερικών, με την υποστήριξη του παρόχου ψηφιακών υπηρεσιών, θα πρέπει να εκπονήσουν και να διαδώσουν προγράμματα εκπαίδευσης και ενημέρωσης προς τους υποψηφίους, τους ψηφοφόρους στο εξωτερικό και το γενικό εκλογικό σώμα, για την εξοικείωσή τους με τις διαδικτυακές πλατφόρμες και την ψηφιακή ταυτότητα, και να διασφαλίσουν τη μετάδοση των εκλογικών αποτελεσμάτων.
Εγγραφή Ψηφοφόρων
- Ο νόμος θα πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να αρθούν οι περιορισμοί στο δικαίωμα ψήφου βάσει νοητικής ή ψυχοκοινωνικής αναπηρίας.
- Το Υπουργείο Εσωτερικών θα μπορούσε να διερευνήσει τρόπους για τη διατήρηση του εκλογικού μητρώου ώστε να είναι πιο ευθυγραμμισμένο με τον πραγματικό αριθμό ψηφοφόρων που θα συμμετάσχουν στις εκλογές, βελτιώνοντας τους τρόπους διαγραφής αποθανόντων ψηφοφόρων και λαμβάνοντας ειδικά μέτρα για να ληφθούν υπόψη οι ψηφοφόροι που διαμένουν στο εξωτερικό.
[Σελίδα 25:]
- Η πλατφόρμα εγγραφής υποψηφίων θα μπορούσε να διατεθεί πριν από την περίοδο εγγραφής, προκειμένου να επιτραπεί σε πιθανούς υποψηφίους να εξοικειωθούν με τη χρήση της πλατφόρμας και να διευκολυνθεί η διαδικασία εγγραφής.
Προεκλογική Εκστρατεία
- Οι αρχές θα πρέπει να εξετάσουν περαιτέρω μέτρα για την παροχή κινήτρων για την ένταξη και την προβολή των γυναικών στις κομματικές δομές.
Χρηματοδότηση Εκστρατείας
- Η νομοθεσία θα πρέπει να ορίζει σαφείς όρους για τα δάνεια που λαμβάνουν τα πολιτικά κόμματα και να επεξεργάζεται περαιτέρω αποδεκτές πρακτικές για την αναδιάρθρωση των δανείων. Τα δάνεια που παρέχονται με ευνοϊκούς όρους ή που διαγράφονται θα πρέπει να ρυθμίζονται και να αναφέρονται ως δωρεές.
- Για την ενίσχυση της διαφάνειας του έργου της, η Επιτροπή Ελέγχου θα πρέπει να δημοσιεύει περισσότερες πληροφορίες δημόσιου συμφέροντος εγκαίρως.
- Για την ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, θα πρέπει να εξεταστεί η επέκταση των κανονισμών χρηματοδότησης της εκστρατείας, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων αναφοράς και αποκάλυψης, σε τρίτα μέρη.
Μέσα Ενημέρωσης
- Για την προστασία της ανεξαρτησίας των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων, θα πρέπει να εισαχθούν επαρκείς νομικές εγγυήσεις στη νομοθεσία, που θα εγγυώνται τη συντακτική ανεξαρτησία και θα διασφαλίζουν τον διορισμό επαγγελματικών, μη πολιτικοποιημένων διοικητικών και εποπτικών οργάνων.
- Οι αρχές θα μπορούσαν να αναθεωρήσουν το νομικό πλαίσιο για την κάλυψη των εκλογών από τα μέσα ενημέρωσης για να εγγυηθούν τη συντακτική ελευθερία while σεβόμενοι το δικαίωμα όλων των διαγωνιζομένων να παρουσιάζουν τις πλατφόρμες τους με πιο δίκαιο τρόπο.
Επίλυση Εκλογικών Διαφορών
- Συνιστάται η περαιτέρω ρύθμιση της επίλυσης εκλογικών διαφορών για τη διασφάλιση της δέουσας διαδικασίας. Αυτό περιλαμβάνει τη δυνατότητα προσφυγής κατά αποφάσεων των πρωτοδικείων, καθώς και έγκαιρων προθεσμιών για την υποβολή και εκδίκαση οποιωνδήποτε εκλογικών προσφυγών.
Πολιτική και Διεθνής Παρατήρηση
- Ο νόμος θα πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να επιτρέπει πολιτική και διεθνή παρατήρηση, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ.
[Σελίδα 26:]
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I. ΤΕΛΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
| Δεδομένα⁹⁷ | Ποσό | Ποσοστό |
|---|---|---|
| Συνολικός αριθμός εγγεγραμμένων ψηφοφόρων | 9.946.082 | |
| Συνολικός αριθμός ψήφων που εκδόθηκαν (συμμετοχή) | 6.061.098 | 60,94 |
| Συνολικός αριθμός έγκυρων ψήφων | 5.902.850 | 97,39 |
| Συνολικός αριθμός άκυρων ψήφων | 123.488 | 2,04 |
| Συνολικός αριθμός λευκών ψήφων | 34.760 | 0,57 |
Κατανομή έγκυρων ψήφων στα πολιτικά κόμματα και ανεξάρτητους υποψηφίους και κατανομή εδρών:
| Καταστάσεις Υποψηφίων | Ψήφοι | Ποσοστό ψήφων | Έδρες |
|---|---|---|---|
| Νέα Δημοκρατία | 2.407.860 | 40,79 | 146 |
| ΣΥΡΙΖΑ | 1.184.500 | 20,07 | 71 |
| ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής | 676.166 | 11,46 | 41 |
| Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) | 426.741 | 7,23 | 26 |
| Ελληνική Λύση | 262.529 | 4,45 | 16 |
| Νίκη (ΝΙΚΗ) | 172.208 | 2,92 | – |
| Πλέον για την Ελευθερία | 170.298 | 2,89 | – |
| ΜέΡΑ25 – Συμμαχία για τη Ρήξη (ΜεΡΑ25) | 155.085 | 2,63 | – |
| Συμμαχία για την Ανατροπή | 53.296 | 0,90 | – |
| Εθνική Δημιουργία | 48.087 | 0,81 | – |
| Ενωμένη Συμμαχία για την Ελευθερία | 37.319 | 0,63 | – |
| Οικολόγοι Πράσινοι – Πράσινη Ενότητα | 35.174 | 0,60 | – |
| Κίνημα 21 | 34.920 | 0,59 | – |
| Αντάρσυα | 31.746 | 0,54 | – |
| Πνοή Δημοκρατίας | 27.578 | 0,47 | – |
| Ένωση Κεντρώων | 22.449 | 0,38 | – |
| Ελεύθεροι Ξανά | 20.429 | 0,35 | – |
| Κίνημα Φτωχών | 18.470 | 0,31 | – |
| ΕΑΝ | 15.177 | 0,26 | – |
| Πράσινο Κίνημα | 14.652 | 0,25 | – |
| ΤΟΛΜΑ | 14.059 | 0,24 | – |
| Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας Μαρξιστικό-Λενινιστικό (ΚΚΕ Μ-Λ) | 12.773 | 0,22 | – |
| Ελληνική Συνέλευση | 12.749 | 0,22 | – |
| ΚΟΤΕΣ | 11.522 | 0,20 | – |
| Ενότητα – Αλήθεια ΕΝ.Α | 11.412 | 0,19 | – |
| Πολιτική Πρωτοβουλία | 6.087 | 0,10 | – |
| Κίνημα Αξιών – Φιλελεύθερη Συμμαχία | 5.874 | 0,10 | – |
| Βόρεια Λέγκα | 5.428 | 0,09 | – |
| Μαρξιστικό-Λενινιστικό Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (Μ-Λ ΚΚΕ) | 3.926 | 0,07 | – |
| Οργάνωση Διεθνιστών Κομμουνιστών Ελλάδας (ΟΚΔΕ) | 1.950 | 0,03 | – |
| Κοινωνικό | 1.016 | 0,02 | – |
| Οργάνωση για την Ανασυγκρότηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΟΑΚΚΕ) | 1.011 | 0,02 | – |
| Στέφανος Προτίσης | 155 | – | – |
| Νέα Δομή (Νέα Δομή) | 73 | – | – |
| Ελληνικό Όραμα | 27 | – | – |
| Δημοσθένης Βεργής | 1 | – | – |
| ΣΥΝΟΛΟ | 5.902.850 | 100 | 300 |
[Σελίδα 27:]
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ODIHR
Το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ODIHR) είναι ο κύριος θεσμός του ΟΑΣΕ για την υποστήριξη των συμμετεχόντων Κρατών «να διασφαλίζουν τον πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, να συμμορφώνονται με το κράτος δικαίου, να προωθούν τις αρχές της δημοκρατίας και (…) να οικοδομούν, να ενισχύουν και να προστατεύουν τους δημοκρατικούς θεσμούς, καθώς και να προωθούν την ανοχή σε ολόκληρη την κοινωνία» (Διακήρυξη της Συνόδου Κορυφής του Ελσίνκι του 1992). Αυτό αναφέρεται ως η ανθρώπινη διάσταση του ΟΑΣΕ.
Το ODIHR, με έδρα τη Βαρσοβία (Πολωνία), δημιουργήθηκε ως Γραφείο για Ελεύθερες Εκλογές στη Σύνοδο Κορυφής του Παρισιού το 1990 και άρχισε να λειτουργεί τον Μάιο του 1991. Ένα χρόνο αργότερα, το όνομα του Γραφείου άλλαξε για να αντικατοπτρίζει μια διευρυμένη εντολή που περιλαμβάνει ανθρώπινα δικαιώματα και εκδημοκρατισμό. Σήμερα απασχολεί πάνω από 150 προσωπικό.
Το ODIHR είναι ο κύριος φορέας στην Ευρώπη στον τομέα της παρατήρησης εκλογών. Κάθε χρόνο, συντονίζει και οργανώνει την ανάπτυξη χιλιάδων παρατηρητών για να αξιολογήσουν εάν οι εκλογές στην περιοχή του ΟΑΣΕ διεξάγονται σύμφωνα με τις δεσμεύσεις του ΟΑΣΕ, άλλες διεθνείς υποχρεώσεις και πρότυπα για δημοκρατικές εκλογές και με την εθνική νομοθεσία. Η μοναδική μεθοδολογία του παρέχει εις βάθος εικόνα της εκλογικής διαδικασίας στο σύνολό της. Μέσω έργων βοήθειας, το ODIHR βοηθά τα συμμετέχοντα Κράτη να βελτιώσουν το εκλογικό τους πλαίσιο.
Οι δραστηριότητες εκδημοκρατισμού του Γραφείου περιλαμβάνουν: κράτος δικαίου, νομοθετική υποστήριξη, δημοκρατική διακυβέρνηση, μετανάστευση και ελευθερία κίνησης, και ισότητα των φύλων. Το ODIHR υλοποιεί έναν αριθμό στοχευμένων προγραμμάτων βοήθειας ετησίως, επιδιώκοντας την ανάπτυξη δημοκρατικών δομών.
Το ODIHR βοηθά επίσης τα συμμετέχοντα Κράτη στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους για την προώθηση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της ανθρώπινης διάστασης του ΟΑΣΕ. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της συνεργασίας με διάφορους εταίρους για την προώθηση της συνεργασίας, την οικοδόμηση ικανοτήτων και την παροχή εμπειρογνωμοσύνης σε θεματικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, της ενίσχυσης της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, της εκπαίδευσης και κατάρτισης στα ανθρώπινα δικαιώματα, της παρακολούθησης και αναφοράς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και των δικαιωμάτων και της ασφάλειας των γυναικών.
Στον τομέα της ανοχής και της μη διάκρισης, το ODIHR παρέχει υποστήριξη στα συμμετέχοντα Κράτη για την ενίσχυση της ανταπόκρισής τους σε εγκλήματα μίσους και περιστατικά ρατσισμού, ξενοφοβίας, αντισημιτισμού και άλλων μορφών μισαλλοδοξίας. Οι δραστηριότητες του ODIHR που σχετίζονται με την ανοχή και τη μη διάκριση επικεντρώνονται στους ακόλουθους τομείς: νομοθεσία· εκπαίδευση επιβολής του νόμου· παρακολούθηση, αναφορά και παρακολούθηση των αντιδράσεων σε εγκλήματα και περιστατικά που υποκινούνται από μίσος· καθώς και εκπαιδευτικές δραστηριότητες για την προώθηση της ανοχής, του σεβασμού και της αμοιβαίας κατανόησης.
Το ODIHR παρέχει συμβουλές στα συμμετέχοντα Κράτη σχετικά με τις πολιτικές τους για τους Ρομά και τους Σίντι. Προωθεί την ανάπτυξη ικανοτήτων και τη δικτύωση μεταξύ των κοινοτήτων Ρομά και Σίντι και ενθαρρύνει τη συμμετοχή εκπροσώπων των Ρομά και των Σίντι σε φορείς χάραξης πολιτικής.
Όλες οι δραστηριότητες του ODIHR διεξάγονται σε στενό συντονισμό και συνεργασία με τα συμμετέχοντα Κράτη του ΟΑΣΕ, τους θεσμούς και τις επιτόπιες επιχειρήσεις του ΟΑΣΕ, καθώς και με άλλους διεθνείς οργανισμούς.
