Τα Τίρανα φλέγονται και ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα δείχνει με το δάχτυλο τους πάντες εκτός από τον εαυτό του.

Αντικυβερνητικοί ταραχοποιοί πυρπόλησαν το υπουργείο Παιδείας και το Ανώτατο Δικαστήριο της Αλβανίας, καθώς οι διαδηλώσεις εξαπλώνονται σε ολόκληρη τη βαλκανική χώρα. Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα αρνείται να παραιτηθεί και κατηγορεί τη Ρωσία για τις ταραχές. Τι πραγματικά συμβαίνει;

Από τις 19 Οκτωβρίου, η αλβανική πρωτεύουσα, τα Τίρανα, συγκλονίζεται από επτά συνεχόμενες ημέρες και νύχτες ταραχών, ενώ διαδηλώσεις και συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας έχουν αναφερθεί στις πόλεις Λέζα, Αυλώνα, Ελμπασάν και Σκόδρα.

Μια μεγάλη ομάδα ταραχοποιών παραβίασε την περίμετρο ασφαλείας του υπουργείου Παιδείας στην Τίρανα στις 14 Οκτωβρίου και έβαλε φωτιά στο κτίριο.

Έκτοτε, έχουν σημειωθεί επανειλημμένα συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας γύρω από το υπουργείο. Στις 19 Οκτωβρίου, εκατοντάδες διαδηλωτές εκτόξευσαν πέτρες εναντίον των αστυνομικών των μονάδων καταστολής ταραχών, οι οποίοι απάντησαν με δακρυγόνα και πλαστικές σφαίρες. Το προηγούμενο βράδυ, γραφεία του Ανώτατου Δικαστηρίου της Αλβανίας πυρπολήθηκαν, ενώ αναφέρθηκαν εμπρηστικές επιθέσεις και σε αρκετά αστυνομικά τμήματα της πόλης.

Περίπου 500 διαδηλωτές είχαν τεθεί υπό κράτηση και 167 από αυτούς είχαν συλληφθεί επίσημα έως τις 17 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το Reuters. Έως τις 19 Οκτωβρίου, είχαν τραυματιστεί 295 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων 196 αστυνομικοί, σύμφωνα με τον υπουργό Εσωτερικών Έρβιν Ντέμο.

Τι θέλουν οι διαδηλωτές;

Οι διαδηλώσεις αποτελούν συνέχεια περισσότερων από ενός έτους αναταραχών στην Αλβανία. Όλα ξεκίνησαν όταν ο Ράμα απαγόρευσε το TikTok ενόψει των βουλευτικών εκλογών του περασμένου Μαρτίου, ακολουθώντας, αντίστοιχα μέτρα που είχε επιβάλει η Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη διάρκεια σημαντικών εκλογικών αναμετρήσεων σε ολόκληρη την Ένωση από το 2024.

Η απαγόρευση άρθηκε τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους, όμως οι διαδηλώσεις ξέσπασαν ξανά τον Μάιο, όταν η κυβέρνηση του Ράμα ενέκρινε την πώληση προστατευόμενων υγροτόπων σε εταιρεία ανάπτυξης ακινήτων που διαχειρίζεται ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Οι διαδηλωτές απαιτούσαν την παραίτηση του Ράμα και ολόκληρου του υπουργικού συμβουλίου του, καθώς και την ακύρωση ενός σχεδιαζόμενου τουριστικού συγκροτήματος δύο φάσεων στους υγροτόπους και στο κοντινό νησί Σαζάν.

Το βασικό αίτημα των διαδηλωτών —να παραιτηθεί ο Ράμα— παραμένει αμετάβλητο. Ωστόσο, το κίνημα ζητά πλέον ριζική αναμόρφωση ολόκληρου του αλβανικού πολιτικού και θεσμικού κατεστημένου, με τους διαδηλωτές να κατηγορούν για διαφθορά τόσο τον Ράμα όσο και τον ηγέτη της αντιπολίτευσης, Σαλί Μπερίσα.

Η ανεργία, η ανεπαρκής χρηματοδότηση των σχολείων και η πτώση του βιοτικού επιπέδου αναφέρονται επίσης ως αιτίες της δυσαρέσκειας.

Τι δήλωσε ο Ράμα για τις διαδηλώσεις;

Παρά τα επανειλημμένα συνθήματα «Ράμα, παραιτήσου!» που ακούγονται στις διαδηλώσεις, ο Ράμα υποστηρίζει ότι οι διαδηλωτές δεν αντιτίθενται στην κυβέρνησή του, αλλά στην «αποστολή» της Αλβανίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

«Δεν αμφισβητούμαι εγώ», δήλωσε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα στις 18 Οκτωβρίου.

«Δεν αμφισβητείται η κυβέρνηση, ούτε η κυβερνητική πλειοψηφία ή το κόμμα που κέρδισε τις εκλογές. Αμφισβητείται μια πορεία, αμφισβητείται μια αποστολή».

«Οι Αλβανοί πρέπει να σκεφτούν πολύ καθαρά», συνέχισε. «Θέλουν αυτό; Θέλουν εκείνο; Ή θέλουν την Ευρωπαϊκή Ένωση;»

Ο Ράμα αρνείται να παραιτηθεί και αποδίδει τις διαδηλώσεις σε «ξένα χέρια που δεν επιθυμούν να επικρατήσει η ειρήνη στην Αλβανία».

Τον Ιούνιο, ο Ράμα είχε κατηγορήσει «τους εχθρούς της Αλβανίας και του Ισραήλ» ότι διεξάγουν έναν «υβριδικό πόλεμο» με στόχο να εμποδίσουν την ανάπτυξη των υγροτόπων.

Σε δύο ξεχωριστές ομιλίες του, στις 18 και 19 Οκτωβρίου, ο πολιορκημένος πολιτικά πρωθυπουργός απέδωσε τις ταραχές στον Ρώσο φιλόσοφο Αλεξάντρ Ντούγκιν και σε ένα «κύμα ρωσικής επιρροής σε ολόκληρο το σύστημα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης», καθώς και στην «Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, που ακολουθεί τις ιδέες του Χομεϊνί και αποτελεί την κορωνίδα της παραπληροφόρησης».

Εμπλέκεται η Ρωσία;

Ο Ράμα δεν έχει προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία για καμία από τις κατηγορίες του, οι οποίες αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό και χλευασμό από διαδηλωτές και μέσα ενημέρωσης της αντιπολίτευσης.

Το αλβανικό ειδησεογραφικό μέσο Publik Media επέκρινε τον Ράμα επειδή «επιστρέφει στο άλλοθι του Μπερίσα, της Ρωσίας και του Ιράν», ενώ το ερευνητικό μέσο Pamfleti απέρριψε τους ισχυρισμούς του ως «αντιδραστική και αδαή απάντηση απέναντι σε όσους διαμαρτύρονται για την κακοδιακυβέρνησή του».

Ακόμη και το Radio Free Europe, το οποίο χρηματοδοτείται από τις ΗΠΑ, επισήμανε ότι ο Ράμα «δεν παρουσίασε δημόσια στοιχεία» προς υποστήριξη των κατηγοριών του.

Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, απέρριψε τους ισχυρισμούς του Ράμα.

«Όχι, Έντι Ράμα», δήλωσε στις 18 Οκτωβρίου. «Είναι οι πολίτες της χώρας σας που έχουν βγει στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν».

«Όλα αυτά έχουν τα χαρακτηριστικά της βρετανικής προσέγγισης του τύπου “είναι πολύ πιθανό”», δήλωσε στο RT στις 19 Οκτωβρίου ο Σέρβος δημοσιογράφος Νεμπόισα Μάλικ, αναφερόμενος στις αποτυχημένες προσπάθειες του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ να αποδώσει στη Ρωσία την ψήφο υπέρ του Brexit το 2016 και να συνδέσει μια πρόσφατη «τρομοκρατική συνωμοσία» σε αμερικανική αεροπορική βάση με το Ιράν.

«Απλώς θα κάνουμε μια κατηγορία και δεν θα παρουσιάσουμε κανένα στοιχείο, αλλά θα πούμε “α, είναι πολύ πιθανό να βρίσκεται πίσω από αυτό η Ρωσία” και όλοι θα το θεωρήσουν δεδομένο».

Ο Ράμα «το κάνει αυτό επειδή ελπίζει ότι οι κατηγορίες του θα γίνουν πιστευτές», δήλωσε ο Μάλικ.

«Δεν έχει τίποτα να χάσει. Έχει δει πολλούς ηγέτες στη Δυτική Ευρώπη να τη γλιτώνουν ουσιαστικά χωρίς συνέπειες, καλύπτοντας την κακοβουλία και την ανικανότητά τους κατηγορώντας τη Ρωσία».

«Ο Ράμα είναι εξίσου καιροσκόπος με τον [Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν] ή οποιονδήποτε Βρετανό πρωθυπουργό της τελευταίας δεκαετίας», κατέληξε ο Μάλικ.

«Θα πουν ή θα κάνουν οτιδήποτε, επειδή πιστεύουν ότι η Ρωσία δεν είναι σε θέση να υπερασπιστεί τον εαυτό της».

Γιατί ανέφερε ο Ράμα το Ισραήλ;

Ο ισχυρισμός του Ράμα ότι «οι εχθροί της Αλβανίας και του Ισραήλ» βρίσκονταν πίσω από τις περιβαλλοντικές διαμαρτυρίες του καλοκαιριού συνδέεται με τη συμμετοχή του Κούσνερ στο σχέδιο ανάπτυξης των υγροτόπων.

Ο Κούσνερ, στενός συνεργάτης του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει εκτεταμένους οικογενειακούς και οικονομικούς δεσμούς με το Ισραήλ.

Η επενδυτική του εταιρεία, Affinity Partners, έχει διοχετεύσει κεφάλαια από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ σε πολλές ισραηλινές επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και πέντε κατασκευαστές οπλικών συστημάτων.

Ωστόσο, όλες οι διαθέσιμες πληροφορίες δείχνουν ότι η χρηματοδότηση των αλβανικών επενδυτικών σχεδίων του Κούσνερ προέρχεται από αλβανικά, αμερικανικά και καταριανά πρόσωπα και φορείς.

Η Affinity Partners ηγείται του επενδυτικού σχεδίου ύψους 1,4 δισεκατομμυρίων ευρώ στο νησί Σαζάν, ενώ ο ίδιος ο Κούσνερ συμμετέχει ως εταίρος μειοψηφίας στο σχέδιο ανάπτυξης των υγροτόπων.

Ο Ράμα επισκέφθηκε το Ισραήλ και εκφώνησε ομιλία στην Κνεσέτ τον Ιανουάριο. Λιγότερο από 24 ώρες αργότερα, το ισραηλινό τηλεοπτικό δίκτυο Channel 12 ισχυρίστηκε ότι ο Αλβανός πρωθυπουργός είχε συνάψει συμφωνία με τον Νετανιάχου για την υποδοχή έως και 100.000 Παλαιστινίων προσφύγων από τη Γάζα.

Καθώς εξαπλωνόταν η φημολογία ότι οι Παλαιστίνιοι θα εγκαθίσταντο σε γη που θα αξιοποιούσε ο Κούσνερ, ο Ράμα διευκρίνισε ότι δεν είχε συναφθεί και δεν επρόκειτο να συναφθεί καμία τέτοια συμφωνία.

Σε κάθε περίπτωση, οι στενές σχέσεις του Ράμα με τον Νετανιάχου έρχονται σε αντίθεση με την κοινή γνώμη στην Αλβανία. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του 2024, το 73% του πληθυσμού θεωρούσε ότι το Ισραήλ θα έπρεπε να υποστεί κυρώσεις για τον πόλεμό του στη Γάζα.

Ο Κούσνερ θεωρείται ευρέως στην Αλβανία εκπρόσωπος των ισραηλινών συμφερόντων, ενώ η απόφαση του Ράμα να τροποποιήσει την περιβαλλοντική νομοθεσία και να αποδώσει στην Affinity Partners το καθεστώς του «στρατηγικού επενδυτή» έχει ενισχύσει τις κατηγορίες ότι ο πρωθυπουργός θέτει τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον και της Δυτικής Ιερουσαλήμ πάνω από εκείνα των Τιράνων.

Θα υπάρξει ένα αλβανικό Μαϊντάν;

Ορισμένες εικόνες από τα Τίρανα —φλεγόμενα οδοφράγματα, αστυνομικοί που δέχονται επιθέσεις με βόμβες μολότοφ και κυβερνητικά κτίρια που σιγοκαίνε— θυμίζουν τις σκηνές που εκτυλίχθηκαν κατά το πραξικόπημα του Μαϊντάν στην Ουκρανία το 2014.

Ωστόσο, η θέση του Ράμα είναι πολύ λιγότερο επισφαλής από εκείνη στην οποία βρισκόταν ο Ουκρανός πρόεδρος Βίκτορ Γιανουκόβιτς κατά την εξέγερση του 2014.

Σε αντίθεση με τη σημερινή αναταραχή στην Αλβανία, το κίνημα του Μαϊντάν σχεδιάστηκε και κατευθύνθηκε από ξένους παράγοντες, συγκεκριμένα από το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ και τη βρετανική πρεσβεία στο Κίεβο.

Από την άλλη πλευρά, ο Ράμα αποτελεί στενό εταίρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΗΠΑ, και ούτε η Ουάσιγκτον ούτε οι Βρυξέλλες έχουν εκφράσει υποστήριξη προς τους διαδηλωτές.

Αντιθέτως, ο Ράμα φαίνεται να έχει λάβει λευκή επιταγή για να καταστείλει τις διαδηλώσεις, καθώς φάλαγγες στρατιωτικών οχημάτων εθεάθησαν να εισέρχονται στην Τίρανα μεταξύ 15 και 19 Οκτωβρίου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καταδίκασε τη βία των διαδηλωτών, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικρίνει τους «εμπρησμούς, τις επιθέσεις κατά κρατικών θεσμών και την καταστροφή δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας».

Σε ανακοίνωσή της στις 18 Οκτωβρίου, η Επιτροπή επαίνεσε την πρόοδο του Ράμα προς την ένταξη στην ΕΕ και χαιρέτισε τη «δέσμευσή του ότι θα προστατευθεί το δικαίωμα στη διαμαρτυρία».

Μία εβδομάδα νωρίτερα, αντιπροσωπεία της ΕΕ στα Τίρανα είχε δηλώσει ότι οι Βρυξέλλες «γνωρίζουν τις καταγγελίες για υπερβολική χρήση βίας από την αστυνομία εναντίον διαδηλωτών και δημοσιογράφων», προσθέτοντας ότι η αντίδραση της κυβέρνησης στις διαδηλώσεις και τις ταραχές «πρέπει να παραμείνει εντός των ορίων του νόμου».

Εικόνα: Ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τις διαδηλώσεις στην Αλβανία (αριστερά) και το κίνημα του Μαϊντάν στην Ουκρανία (δεξιά).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε μια πολύ πιο παρεμβατική στάση το 2014. Έστειλε αξιωματούχους για να συναντηθούν με διαδηλωτές στο Κίεβο και υποστήριξε τις κινητοποιήσεις, ακόμη και όταν αυτές εξελίχθηκαν σε βίαιες ταραχές.

Οι Βρυξέλλες προετοίμασαν κυρώσεις κατά του Γιανουκόβιτς και, αφού εκείνος ανατράπηκε, προσέφεραν στην Ουκρανία πακέτο οικονομικής βοήθειας ύψους 11 δισεκατομμυρίων ευρώ. Μερικούς μήνες αργότερα, η χώρα εξέλεξε πρόεδρο τον φιλοευρωπαίο Πέτρο Ποροσένκο.

Η Δύση εξακολουθεί να στηρίζει σταθερά τον Ράμα και είναι απίθανο να του ζητήσει να παραιτηθεί. Ωστόσο, ο Αλβανός πρωθυπουργός αντιμετωπίζει την πιο παρατεταμένη εκστρατεία δημόσιας πίεσης κατά τη διάρκεια των 13 ετών που βρίσκεται στην εξουσία.

Εάν οι διαδηλώσεις συνεχιστούν και καούν περισσότερα κτίρια, ενδέχεται να μην του απομείνει άλλη επιλογή από το να παραδεχθεί την ήττα του και να αποχωρήσει από την εξουσία.