Σημαντικές παρεμβάσεις για τη θαλάσσια ασφάλεια, το Διεθνές Δίκαιο και τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο πραγματοποίησε η Ελλάδα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να θέτει στο επίκεντρο της συζήτησης το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο και τις επιπτώσεις του στα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας.
Η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2026, υπό την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας, με αντικείμενο τις αναδυόμενες τεχνολογίες και τη θαλάσσια ασφάλεια. Η ελληνική παρέμβαση είχε ιδιαίτερη διπλωματική σημασία, καθώς έδωσε την ευκαιρία στην Αθήνα να παρουσιάσει τις θέσεις της ενώπιον της διεθνούς κοινότητας, αναδεικνύοντας παράλληλα τη σημασία της εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου.
Μητσοτάκης: Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, προεδρεύοντας στη συνεδρίαση, χαρακτήρισε το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019 κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Όπως υπογράμμισε, η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση, ενώ η συμφωνία αγνοεί πλήρως την ύπαρξη των ελληνικών νησιών που βρίσκονται ανάμεσα στις δύο χώρες.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για κατοικημένα νησιά με σημαντική ιστορική, οικονομική και γεωγραφική παρουσία και όχι για ακατοίκητες βραχονησίδες.
Ο πρωθυπουργός τόνισε ότι τα ελληνικά νησιά διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι καμία διμερής συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να στερήσει από ένα τρίτο κράτος τα κυριαρχικά του δικαιώματα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε επίσης στη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου το 2020, παρουσιάζοντάς την ως παράδειγμα επίλυσης διαφορών μέσω διαπραγματεύσεων και σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου.
Η απάντηση της Τουρκίας και η διπλωματική αντιπαράθεση
Οι ελληνικές επισημάνσεις προκάλεσαν την αντίδραση της τουρκικής πλευράς, με τον μόνιμο αντιπρόσωπο της Τουρκίας στον ΟΗΕ, πρέσβη Αχμέτ Γιλντίζ, να απαντά στις τοποθετήσεις του Έλληνα πρωθυπουργού.
Ο Τούρκος διπλωμάτης υποστήριξε ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν αποτελεί δικαστικό όργανο που έχει αρμοδιότητα να αποφασίζει για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Παράλληλα, υποστήριξε ότι οι χάρτες μπορούν να απεικονίζουν τις διαφορετικές διεκδικήσεις, αλλά δεν μπορούν από μόνοι τους να καθορίσουν τη νομική τους ισχύ.
Η τουρκική πλευρά υπερασπίστηκε το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, επικαλούμενη τη συμφωνία του 2019 και την πρόσφατη κύρωσή της από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης.
Ο Γιλντίζ υποστήριξε ακόμη ότι τα νησιά δεν αποκτούν αυτομάτως πλήρη επήρεια κατά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, επικαλούμενος σχετική διεθνή νομολογία.
Από την πλευρά της, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Αγλαΐα Μπάλτα, απέρριψε τις τουρκικές θέσεις, επαναλαμβάνοντας ότι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο είναι ασύμβατο με τη γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο.
Τόνισε ότι η κύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή δεν μπορεί να μεταβάλει τη νομική του υπόσταση ούτε να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα εις βάρος της Ελλάδας.
Παράλληλα, επανέλαβε ότι η Αθήνα επιδιώκει σχέσεις καλής γειτονίας με την Τουρκία, στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού, του Διεθνούς Δικαίου και των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η αντιπαράθεση ανέδειξε για ακόμη μία φορά τις διαφορετικές προσεγγίσεις των δύο χωρών σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η θαλάσσια ασφάλεια και οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία
Πέρα από το ζήτημα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου, ο πρωθυπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της προστασίας των θαλάσσιων εμπορικών διαδρομών.
Όπως ανέφερε, περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών, σε όγκο, πραγματοποιείται μέσω θαλάσσιων μεταφορών. Η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών αποτελεί επομένως βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στις απειλές που αντιμετωπίζουν τα εμπορικά πλοία από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα.
Μάλιστα, καταδίκασε την επίθεση σε εμπορικό πλοίο ελληνικών συμφερόντων στη Μαύρη Θάλασσα, το οποίο είχε δεχθεί επίθεση και βυθίστηκε την προηγούμενη ημέρα της συνεδρίασης.
Επισήμανε ότι οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων δεν αποτελούν απλώς ένα ζήτημα ασφάλειας στη θάλασσα, αλλά έχουν άμεσες οικονομικές συνέπειες. Αυξάνουν το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης, διαταράσσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και επηρεάζουν τις τιμές της ενέργειας και των βασικών αγαθών.
Ο ρόλος της Ευρώπης και οι νέες τεχνολογίες
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την προστασία των θαλάσσιων εμπορικών διαδρομών.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα παρουσίασε την ευρωπαϊκή επιχείρηση ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα, στην οποία η Ελλάδα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται ισχυρότερη παρουσία στην ευρύτερη περιοχή, καλύτερες επιχειρησιακές δυνατότητες και μεγαλύτερη ετοιμότητα απέναντι σε απειλές που επηρεάζουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα.
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε και στις νέες τεχνολογίες. Η τεχνητή νοημοσύνη, οι δορυφόροι και τα προηγμένα συστήματα παρακολούθησης μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη επιτήρηση των θαλάσσιων περιοχών και στην έγκαιρη αντιμετώπιση κινδύνων.
Η Ελλάδα, όπως ανέφερε ο πρωθυπουργός, επενδύει σε σύγχρονες δυνατότητες επιτήρησης και διοίκησης, συνδυάζοντας δορυφορικά δεδομένα, αισθητήρες και συστήματα παρακολούθησης πλοίων.
Το μήνυμα της Ελλάδας προς τη διεθνή κοινότητα
Η ελληνική παρουσία στο Συμβούλιο Ασφαλείας αποτέλεσε μια σημαντική ευκαιρία ανάδειξης των ελληνικών θέσεων για την Ανατολική Μεσόγειο και την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας.
Η Αθήνα επιχείρησε να συνδέσει το ζήτημα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου με ένα ευρύτερο διεθνές πλαίσιο, υποστηρίζοντας ότι ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά, ανάλογα με τα συμφέροντα κάθε κράτους.
Το βασικό μήνυμα του Κυριάκου Μητσοτάκη ήταν ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας προϋποθέτει ασφάλεια στη θάλασσα και ότι η ασφάλεια αυτή μπορεί να διασφαλιστεί μόνο μέσα από τον σεβασμό των διεθνών κανόνων.
Η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση στη συνεδρίαση επιβεβαίωσε ότι το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών παραμένει ένα από τα σημαντικότερα θέματα στις σχέσεις των δύο χωρών, ενώ η Ανατολική Μεσόγειος εξακολουθεί να αποτελεί περιοχή ιδιαίτερης γεωπολιτικής και οικονομικής σημασίας.
